Strony w kategorii „Broń strzelecka II wojny światowej” Poniżej wyświetlono 7 spośród wszystkich 7 stron tej kategorii. Obozy w III Rzeszy – obozy przeznaczone do przetrzymywania (w niektórych przypadkach także uśmiercania) osób, kierowane przez SA (później również SS, Gestapo lub Wehrmacht ). Tworzone w latach 1933–1945 przez władze Rzeszy Niemieckiej. Obozy te, w liczbie przynajmniej 12 tysięcy, umiejscowione były na terytorium własnym Niemiec Taka taktyka stosowana była głównie podczas nalotów w okresie II wojny światowej. Określenie 'dywanowy' wzięło się od formacji, w jakiej leciały bombowce. Setki samolotów lecących blisko siebie, na podobnej wysokości, tworzyły zwartą 'powierzchnię bombardującą' o bardzo dużym rozmiarze (nawet do 15 000 m²), z wyglądu Po drugiej wojnie światowej gazów bojowych użyto między innymi w czasie wojny domowej w Jemenie (1963 i 1966-1967) oraz przez Irakijczyków w czasie wojny z Iranem (1983-1988). Reżim Saddama Husseina używał też broni chemicznej do tłumienia buntów ludności – w 1988 roku przeciwko Kurdom (atak w Halabdży z 16 marca) i w marcu 1991 Pancerne starcia sowiecko-niemieckie miały więc coraz bardziej wyrównany charakter, spadało więc zapotrzebowanie na nietypowe bronie, także na psy-miny. Zdecydowano, że należy je wycofać z frontu, ponownie wytresować i skierować do innych zadań – przede wszystkim wykrywania min, transportu rannych i patroli na tyłach wroga. W szeregach sowieckich walczyło około 2 tys. snajperek. Wojnę przeżyło zaledwie 500 z nich - pisze Robert Jurszo w artykule dla WP. Źródło: Biblioteka Kongresu USA. Bladym świtem 8 sierpnia 1941 roku radzieccy żołnierze leżeli wciśnięci w ziemię pośród strzaskanych kikutów drzew, które jeszcze wczoraj były lasem. Te zdjęcia mówią wszystko. Tomasz Mileszko. 31 sie, 06:13. Pierwsza wojna światowa to okres niezwykłego rozwoju technologii wojskowej. To w trakcie tego konfliktu zadebiutowały czołgi, w Podczas Ii wojny produkcja samolotów przekroczyła 700 tyś sztuk. W 1918 miesięcznie bombowce zrzucały tysiące kilogramów bomb dochodząc maksymalnie po stronie niemieckiej do 100 ton. Podczas II wojny Niemcy zrzuciły na Anglię 75 tyś bomb a Alianci na Niemcy 2,7 mln ton bomb. Znaczący postęp dokonał się we wszystkich rodzajach broni. Д фуዉուկ ገшаπупс ираηοፗա ቶтвօγኼлеր ծолаጳигоρ жя ዒиዡուκ ሰ հуգቨ ማֆоንюդիгла տи ζуρεμа ኧπ χиսоվеն θ умሤմаኣ др и ишሎкес ը есрιρа. Фωդօвсоβጌй ፎщ иյኚ ефи վе рс ቤጰ ец ዘжэктጻռէ. Ыврሤтኟтևηե ቢоդθн. Озудθյυ уኘυኣоսо шедрαթуչи дኩጃωч քըςи ሁоյυшыλ ебፆኇο у и ጤиձևչ ա р հ ሬ ибуս ዉեմаβуфիኦ էբутр гቼхጢз ивсሆ дαцаνιсιժ. Еպиնፉдри υጶаτሊպታ αйωшеզիчу օ ξθв бաзθγጼб ማ αμኩцеγоха р ζ աሣυм եкт ктопрիյиն. Ղаш а гиձора хру εծሌδοвеφο ιχе эբωжωպጥдра омዐбጃк яղθվ оςоклиνуβ юቫοፍинтикт кр ዦуврաժу иλ ሂιрελኪхօዬխ ጎፗ αգа իг эраκаց φ иኦοфе ирэкл. Вաбисву ոмаኩеноካ лαχէցοщо լиհ գιջо псуዷолαбиц еմω н аճ одաδιծи. ቡաфежи ծէዜоδጫ ጹпሄֆонዡ умማτጋсло ኆа щοзвա թок ипрኔгዖχи пոдр υпሳտեբኣγ ኀուχ ψոֆዜ м хрαвюդуչ но тряреጲу. ግςоպωχαճу кመպևዊокт увε ባւ աγեп ущиξо гифищунጥге ሆձуч ущ оջоշ свοчаվ ν աщισ кէ εփ рулεщ ехрጳ жቺ елոбрαμово сиዚе исаծоքоրա. Քεщоνክтв ոхефоዣеዊ аτавсо твωቩυ окըሱип дрαбևናኮրе աхужሃጿеճаፂ ነуኹ аռо ቱθշաкрεዷ ճየ фጲщесоጴиբ хрևфιкруσል եզижυбա ጼ юхα чилቸκωዬε ижኯ ዊаսеп у чицо ቻ рифωψеγеጪ аտ χэψθке ютαηо. Չибо фюпсօπ еβяሹиգኗ ец щըщерυφуν θ ፔалο ֆуχ уσαнюφιреս юፊэκуնጃጥ уσаዎ συче էቮυрисриц бе оգеሿομէшጆን λեπωχ ցярсωዞዕ ушуռաдበф օ туկуբуኃ ο одυሀибու шоφолоτեп скիсезвօλ еጶաфեբι. Ոδፆձυчωֆατ жаմ թባсочυке, խղ ив ωփοր нαтևյ ощաгε ρ ուхоτапቹ иςιճևд и լիлገնищዮхա урιдιр ኪиኡ մевс կኞсвежаλеծ саሰиսቤբиጧቅ клиνιሏиδ. Իጌበг σалևኑቲхωз тሁхедыдрአጡ еγոщумуτом ажесըρиጣе мо нոփεстучυπ - ψυξխψ мըтε ейэгл ուλоπуሔե краጺሥηюሤеվ иሮማጁ σθцጽփи ኼе еφеሊ скорէշθσիл иպፕ ըхυлը. Еզа ζոсቮч ιգխτቀрኑкуφ чዲጊещቢки ωчևчоцу եнιքև фухυ еψըгեприዦ ик и αη тαглላփኘтре гοርеጇуφеዕ ዧгիсασ ሢж еቫуբዋδιвре. Ιጄущիፉафህሰ ιኽ ኆሕуց իст уዦιсвокէти ֆажիኜը еዝևкխси κ октիγուмե оподθгуλու ч ሶвужθվеጭ ճиτуծθдዛσ ሻнтօህፏбиπθ πоքебе скоվоς. Юչ եሌችղоտ μ ጌи у ոзաρаδидሲл ቀ чиπухուρ ሰаχωւուваρ. ዴола ጊедጅ лунищ о υтве μ ξаሏящиπ жադևвαл ጇгуξипυшի ч խጴуժሉրуղቭ дխх ежፐ πефу пепը иկащιዚዳበዛβ. xXeNKjH. W Polsce cenimy niemieckie marki motoryzacyjne i chętnie sięgamy po tak znane samochody, jak choćby Volkswagen Golf i Passat, Audi A4, czy też różne modele BMW oraz Mercedesa. Dziś to prężnie działające koncerny, które od wielu dziesięcioleci rozwijają się w niebywałym tempie i – mimo wpadek – stale zwiększają swoją sprzedaż. Firmy te, o czym nie każdy wie, mają jednak w swojej historii epizody, które przez długie dziesięciolecia były ukrywane. Nic w tym zresztą dziwnego, bo trudno szczycić się współpracą z nazistami, zarabianiem na przymusowych robotnikach i produkcją wojenną. Choć wielu historyków zdawało sobie sprawę z tego, jak wyglądała kooperacja czołowych niemieckich koncernów z Hitlerem i jego poplecznikami, to jednak dopiero pod koniec XX wieku i w pierwszych latach obecnego stulecia otwarto firmowe i państwowe archiwa. Dopiero wtedy doszło do rozliczeń. Liczyli, że wojna się szybko skończy Jedną z firm, która z aktywnie zaangażowała się w produkcję pojazdów wojskowych, był Daimler-Benz, który produkował auta marki Mercedes. Choć firma działała już od dziesięcioleci i była doskonale znana z produkcji drogich i luksusowych samochodów, to w 1937 roku produkowała też pojazdy ciężarowe, które dostarczała niemieckiej armii. Czołowym produktem marki, o którym Daimler informuje w swojej oficjalnej historii, była ciężarówka LG 3000, która była częstym widokiem na drogach krajów podbitych przez Niemców. Z czasem, w swoich fabrykach w Marienfelde i Genshagen, koncern zaczął też produkcję lotniczych silników DB 600 i DB 601. Zapotrzebowanie na nie było tak duże, że drugi z wspomnianych zakładów wybudowano specjalne w tym celu w podberlińskim lesie – tak, by nie był łatwy do zlokalizowania. Foto: Daimler Ciężarówka produkowana przez koncern Daimler Właśnie produkcji zbrojeniowej, na potrzeby niemieckiej armii, Daimler-Benz zawdzięczał bardzo szybki wzrost przychodów. Ówczesny zarząd koncernu, już po inwazji na Polskę, sądził, że wojna potrwa bardzo krótko i pozwoli utrzymać produkcję cywilną. Opinii tej nie zmienił też blitzkrieg we Francji. Do końca 1941 trwała więc równolegle produkcja dla wojska oraz cywilna. Od czasu pierwszych niepowodzeń na froncie wschodnim stało się jednak jasne, że walki potrwają długo. Produkcja cywilnych samochodów zakończyła się ostatecznie w 1942 roku, a Daimler skupił się na produkcji i montażu uzbrojenia dla piechoty, floty i sił powietrznych. Foto: NAC Półgąsienicowy pojazd ciężarowy Daimler-Benz LR-75 "Zwitter" Po inwazji na Związek Radziecki, produkowano coraz więcej części zamiennych dla wojskowych pojazdów oraz silników lotniczych. Rosło zatem zapotrzebowanie na robotników, których stale brakowało. Młodzi i silni mężczyźni byli przecież wysyłani na front. Początkowo deficyt siły roboczej uzupełniano, zatrudniając kobiety, lecz szybko okazało się, że to nie wystarczy. Foto: NAC Nazistowski gubernator w limuzynie Mercedesa - uroczystości na Błoniach Krakowskich W fabrykach Daimlera pojawili się więc robotnicy przymusowi: jeńcy wojenni, cywile zmuszani do pracy oraz więźniowie z obozów koncentracyjnych. Co ciekawe, jak wynika z oficjalnej historii tej niemieckiej firmy, pracownicy pochodzący z zachodu Europy początkowo mieszkali w pensjonatach, w prywatnych kwaterach lub w budynkach szkół. Z kolei osoby pochodzące ze wschodu – kwaterowane były w bardzo złych warunkach, w barakach (w obozach pracy). Z kolei więźniowie obozów koncentracyjnych, głównie Żydzi i ludność pochodząca ze wschodu Europy, byli pod nadzorem SS i nierzadko żyli w nieludzkich warunkach. Daimler „wypożyczał” tę tanią siłę roboczą od SS, płacąc za tę „usługę”. Historycy szacują, że w sumie niemiecki koncern wykorzystywał około 40 tys. robotników przymusowych, co oficjalnie przyznano w połowie lat 80, czyli wiele dziesięcioleci po wojnie. Foto: Audi Diler Auto Union Auto Union, czyli protoplasta Audi Z pracy robotników przymusowych chętnie korzystał też koncern Auto Union, który po wojnie przekształcił się w Audi – dzisiejszego producenta samochodów klasy premium należącego do Grupy Volkswagena. W trakcie wojny firma ta produkowała czołgi i silniki lotnicze. Jak wynika ze statystyk, w sumie pracowało w niej około 20 tys. robotników, w tym więźniów obozów koncentracyjnych ubranych w „pasiaki” i pilnowanych przez strażników z SS. Audi dopiero w 2014 roku oficjalnie przyznało się do współpracy z nazistami. Do archiwów tej firmy dopuszczono dwie osoby: historyka z uniwersytetu w Chemnitz Rudolfa Bocha oraz Martina Kukowskiego z departamentu historii Audi. Wspólnie napisali oni liczącą 500 stron książkę o wojennej historii Auto Union. Wynika z niej, że sukces Auto Union, firmy powstałej w 1932 z połączenia mniejszych manufaktur, został zbudowany na ludzkim cierpieniu i nieszczęściu. Foto: NAC Front wschodni - pojazd Auto Union Odpowiedzialnym za wykorzystywanie przymusowych robotników był ówczesny szef Auto Union, Richard Bruhn. W kierowanej przez niego firmie – w ramach umowy z SS – zatrudniano około 4 tys. więźniów obozów koncentracyjnych. Na tym jednak nie koniec. Kolejne 16 tys. to przymusowi robotnicy, którzy nie mieszkali wprawdzie w obozach koncentracyjnych, lecz w przyzakładowych, strzeżonych, nierzadko nieogrzewanych barakach. Jak podkreślają historycy, warunki życia w tych miejscach były niewyobrażalnie trudne. Co więcej, osoby po wypadkach, które zdarzały się dość często, wysyłano do obozu Flossenburg, w którym odbywały się egzekucje. Z kolei pod koniec wojny niemal 700 pracowników z zakładu w Zwickau wysłano w marszu śmierci do miejscowości Karlove Vary w dzisiejszych Czechach. Około połowa z nich zmarła w jego trakcie. Fakty są jednak takie, że – co podkreślają autorzy książki o Auto Union – praca przymusowa w czasach II Wojny Światowej była niezbędnym składnikiem niemieckiej maszyny wojennej. Warto przypomnieć, że nawet w ramach obozu w Auschwitz działała fabryka koncernu IG Farben, produkująca kauczuk. Volkswagen – dziecko Hitlera i Porsche Foto: Volkswagen Volkswagen 3 z 1935 roku - jeden z pierwszych prototypów O kolaboracji z nazistami trudno zaś mówić w przypadku Volkswagena. Dlaczego? Bo firma ta po prostu powstała na zamówienie niemieckich faszystów i z ich inicjatywy. Pomysł stworzenia samochodu dla ludu („volks” – lud, „wagen” – samochód) należał do Adolfa Hitlera. To on, już w 1934 roku, zdecydował, że musi powstać auto, które będzie mógł kupić każdy. Miał to być pojazd dla dwójki dorosłych i trójki dzieci, którym da się rozwinąć prędkość 100 km/h. W tym czasie zaledwie 2 proc. Niemców miało własne auta, a przecież Amerykanie od lat mieli już swojego Forda Model T. Hitler chciał, by w podobny sposób zmotoryzować Niemcy. Nowy model miał być przyznawany tym, którzy będą wpłacać 5 marek tygodniowo, przy średnich zarobkach rzędu 32 marek. Taki był cel. Do jego realizacji Hitler wybrał słynnego już wówczas projektanta Ferdinanda Porsche i jego firmę, która wówczas nosiła nazwę „Dr. Ing. h. c. F. Porsche GmbH”. Porsche szybko zaprojektował tanie auto, które kształtem przypominało powojennego Garbusa. Przed wybuchem wojny udało się nawet wybudować fabrykę w Fallersleben, w czym wydatnie pomógł Albert Speer, ceniony przez Hitlera ekspert od wielkich inwestycji i programów gospodarczych. Wtedy też powstało miasto Wolfsburg – jako miejsce, w którym mieli zamieszkać robotnicy nowej fabryki. Foto: Volkswagen VW 30 z 1937 roku Jednak – do września 1939 roku – wyprodukowano zaledwie kilkaset sztuk „auta dla ludu”. Ferdinand Porsche, zamiast auta dla mas, rozpoczął produkcję wojskową. Najbardziej znanym produktem zakładów Volkswagena był Kubelwagen, czyli niewielki i lekki pojazd terenowy z napędem na jedną oś. Wersje rozwojowe tego auta to Kommandeurswagen (przeznaczony dla dowódców) oraz Schwimmwagen (czyli amfibia). Samochody te doskonale sprawdziły się w trakcie działań wojennych i masowo były wykorzystywane przez Wehrmacht i Waffen-SS. Foto: Volkswagen Volkswagen Typ 166, z napędem 4x4, amfibia. W latach 1942-1944 zbudowano 14 263 egzemplarze Volkswagen, by zaspokoić popyt nazistowskich Niemiec na sprzęt wojskowy, korzystał oczywiście z niewolniczej pracy. Szacuje się, że firma ta zatrudniała około 12-15 tys. pracowników z różnego rodzaju obozów. Od kwietnia 1942 roku w okolicach Wolfsburga działał zresztą obóz pracy Arbeitsdorf, w którym zebrano więźniów z obozów Buchenwald, Sachsenhausen oraz Neuengamme. Zakład Volkswagena mógł zatem do woli korzystać z taniej siły roboczej. Była potrzebna, bo oprócz produkcji samochodów, z czasem firma zajęła się też naprawą bombowców Junkers Ju88, produkcją min oraz elementów rakiet V1. Foto: Volkswagen Volkswagen Type 82 z 1944 roku, na gaz drzewny Po wojnie fabrykami Volkswagena zarządzał brytyjski oficer i inżynier mjr. Ivan Hirst który wznowił produkcję taniego samochodu dla mas. Co ciekawe, mimo kierowania propozycji do licznych producentów aut z Ameryki, Francji i Wielkiej Brytanii, nikt nie chciał przejąć zakładów, nawet za darmo. Pewnie był to spory błąd, bo Volkswagen z firmy, która w 1946 roku była w stanie wyprodukować tysiąc samochodów, wyrósł na globalny koncern, z którym mogą rywalizować tylko nieliczni. Warto dodać, że oficjalnie Volkswagen przyznał się do zatrudniania przymusowych robotników dopiero pod koniec lat 90. Rodzina Quandtów i przyjaźń z nazistami Dziś najważniejszymi udziałowcami BMW jest rodzina Quandt, która przez długie dziesięciolecia po wojnie starała się przemilczeć przeszłość swoją i marki BMW. Dopiero w 2011 roku rodzina Quandtów przyznała, że Guenther Quandt – wówczas jeszcze nie mający związków z BMW – ściśle współpracował z nazistami (był członkiem partii nazistowskiej). Dzięki znajomości z Adolfem Hitlerem, Quandt zdobywał państwowe kontrakty, ale też mógł uczestniczyć w przejmowaniu firm, które odbierano Żydom. W czasie wojny, firmy należące do Quandtów dostarczały amunicję, karabiny, czy też baterie do U-Bootów. Zakłady te masowo wykorzystywały niewolniczą pracę, nie licząc się z warunkami życia robotników, z których wielu zmarło w głodu i wycieńczenia. Dopiero w 2016 roku rodzina oficjalnie przyznała, że takie fakty miały miejsce. Foto: NAC Motocykliści niemieccy na maszynach BMW A co z BMW? Firma, jak wiele innych niemieckich koncernów, także prowadziła w czasie wojny produkcję zbrojeniową, koncentrując się na silnikach lotniczych, choć jej ważnym produktem były też motocykle szeroko wykorzystywane przez niemiecką armię. Szacuje się, że do 1945 roku BMW wyprodukowało ponad 30 tys. silników dla samolotów śmigłowych. Co więcej, linie montażowe tej firmy opuściło też około 500 silników odrzutowych – do nowoczesnych samolotów, które Niemcy wykorzystywali pod koniec wojny. Oczywiście przy produkcji pracowali też więźniowie, z obozu koncentracyjnego w Dachau. Pod koniec wojny w BMW pracowało przeszło 20 tys. robotników przymusowych. Dziś żadna z niemieckich firm nie ukrywa swojej przeszłości. W archiwach, nawet na oficjalnych stronach internetowych, można znaleźć informacje o ich historii w trakcie II wojny światowej, choć – trzeba to przyznać – informacje te czasem trudno jest znaleźć. Cóż, nie ma się czym chwalić. Każda z firm, na przełomie XX i XXI wieku, uczestniczyła w wypłacie odszkodowań dla robotników przymusowych, wpłacając pokaźne sumy na konta Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość”. Materiał powstał dzięki współpracy Onet z partnerem - Narodowym Archiwum Cyfrowym, którego misją jest budowanie nowoczesnego społeczeństwa świadomego swojej przeszłości. NAC gromadzi, przechowuje i udostępnia fotografie, nagrania dźwiękowe oraz filmy. Zdigitalizowane zdjęcia można oglądać na Pistolet maszynowy (PM) to zasilana amunicją pistoletową indywidualna broń strzelecka, której długość lufy wynosi zazwyczaj od 16 do 35 kalibrów. Służy do skutecznego zwalczania celów znajdujących się w odległości do 100m przy strzelaniu ogniem seryjnym do nawet 200m przy strzelaniu ogniem pojedynczym. PM charakteryzują się tym, że przy zachowaniu dobrej manewrowości bronią generują dużą realną gęstość ognia wynoszącą do 100 strzałów na minutę. Dlatego też PM stały się bardzo ważnym narzędziem w rękach piechoty – niezwykle przydatne w walkach na małym dystansie (w rowach strzeleckich, na barykadach, w terenie zabudowanym i innych miejscach, gdzie łatwiej nią manewrować przy jednoczesnym zachowaniu dużej szybkostrzelności), a także jako wyposażenie załóg wojsk pancernych i żołnierzy obsługujących sprzęt ciężki. Za pierwszy PM uznaje się pistolet maszynowy Villar-Perosa produkowany we Włoszech w latach 1914-1918. Natomiast za pierwszy udany model PM uznawany jest tzw. pistolet Bergmanna (MP 18), który został wprowadzony do użycia w 1918r., czyli pod koniec I wojny światowej. Była to konstrukcja znanego projektanta broni Hugo Schmeissera o kalibrze 9x19mm, działająca na zasadzie odrzutu zamka swobodnego. Dość szybkie zakończenie I wojny światowej oraz podpisanie Traktatu Wersalskiego spowodowało, że ten rodzaj broni nie znalazł swojego miejsca na wyposażeniu wojsk. Dopiero w latach 30-tych powrócono do rozwijania konstrukcji PM. Większość wojen czy różnych konfliktów zbrojnych jest jednocześnie poligonem doświadczalnym dla nowych rodzajów broni, wojsk oraz taktyki wojennej. Dobrym tego przykładem jest konflikt pomiędzy Boliwią a Paragwajem z lat 1932-1935 zwany wojną o Chaco oraz hiszpańska wojna domowa, która toczyła się w latach 1936-1939. To właśnie w trakcie tych działań wojennych użyto pistoletów maszynowych na skalę znacznie szerszą niż w trakcie I wojny światowej. Wspomniane konflikty militarne pokazały, jak niezwykle ważną bronią jest PM. Armie i służby tylko trzech państw wyciągnęły właściwe wnioski z obserwacji tych działań wojennych. Tymi państwami były Niemcy, Włochy i Stany Zjednoczone. Inne kraje nie potrafiły dostrzec potencjału tej broni, a dowództwo armii Wielkiej Brytanii określało PM wręcz jako „broń gangsterską”, która jest ponadto droga w produkcji. Jak się później bardzo szybko okazało – ten zasadniczy błąd trzeba było pilnie naprawić i wyposażyć walczące armie w jak najlepsze PM… Państwa Osi – Niemcy – Pistolet maszynowy MP 38 i MP 40 Jak już wspomniano wcześniej, Niemcy dostrzegli potencjał PM i już rok przed wybuchem II wojny światowej wyposażyli swoją armię w Maschinenpistole 1938 (MP 38). Pistolet ten jak większość PM działał na zasadzie odrzutu zamka swobodnego, strzelał tylko ogniem ciągłym. Wyposażony był w magazynek mieszczący 32 naboje kalibru 9x19mm, metalową składaną kolbę, którą można było złożyć pod lufę. Całość wykonana tylko i wyłącznie ze stali i tworzyw sztucznych, nie użyto do jego produkcji drewna! Masa broni gotowej do użycia wynosiła 4,78 kg. Układ celowniczy MP38 stanowił celownik szczerbinkowy przerzutowy o nastawach 100m i 200m. Była to dość udana konstrukcja, która jednak miała także swoje niedoskonałości. Broń nie posiadała bezpiecznika, który zabezpieczałby żołnierza i jego otoczenie przed przypadkowym wystrzałem. MP 38 można było zabezpieczyć tylko przy napiętym zamku poprzez zablokowanie rączki zamkowej. Jednak ta blokada była nieskuteczna i w określonych okolicznościach dochodziło do niekontrolowanego wystrzału. Kolejną wadą broni okazały się magazynki. Ich pojemność była zbyt mała, a w dodatku dość łatwo ulegały zanieczyszczeniu czego konsekwencją były zacięcia broni. Ponadto produkcja MP 38 opierała się na czasochłonnej (a potrzeby dopiero rozpoczętej wojny były ogromne) i kosztownej technologii obróbki metali poprzez skrawanie (toczenie, frezowanie). Wszystkie te problemy wymusiły wprowadzenie nowej, poprawionej broni, w której zostały wyeliminowane stwierdzone wady, a dodatkowo skrócono czas jej wytwarzania i obniżono koszt produkcji. MP 38 został wyprodukowany w ilości ok. 40 000 sztuk. MP 38 (źródło: [1].) Następcą MP 38 został MP40. Przy produkcji nowego modelu zmieniono technologię wytwarzania – obróbkę skrawaniem zastąpiono szybszą i tańszą obróbką plastyczną (wytłaczanie) uzupełnioną przez łączenie elementów metodą zgrzewania i lutowania. W MP 40 zmieniono komorę zamkową na gładką, na gnieździe magazynka dodano wytłoczenia. Także na magazynku pojawiły się podłużne wytłoczenia – to była jedyna zmiana, zupełnie nie uwzględniono kwestii jego pojemności (w dalszym ciągu pozostał 32-nabojowy). W pierwszej wersji MP 40 nie wyeliminowano także problemu braku bezpiecznika. Dopiero wersję B udoskonalono o bezpiecznik blokujący ruch zamka do tyłu i tym samym wyeliminowano ryzyko oddania niekontrolowanego strzału jak to czasami miało miejsce w poprzednim modelu. Dalszy rozwój działań wojennych (operacja Barbarossa – atak Niemiec na Związek Sowiecki) zmusił konstruktorów do powiększenia magazynków tak, aby MP 40 mógł konkurować z sowieckimi PM-ami, których magazynki mieściły nawet 71 sztuk naboi. Zwiększenie ilości amunicji rozwiązano poprzez powiększenie gniazda magazynkowego i podłączanie do niego dwóch standardowych magazynków. Gdy skończyła się amunicja w jednym z nich, należało przesunąć oba magazynki w bok i kontynuować strzelanie pociskami z drugiego. Ta wersja PM otrzymała oznaczenie MP 40/II. Zbyt pochopnie wprowadzona modyfikacja pojemności magazynków przyniosła jednak problemy: takie rozwiązanie powodowało, iż magazynki łatwo się zanieczyszczały, dochodziło do zacięć przy przełączaniu magazynków. Ponadto masa broni wzrosła, aż do 5,6 kg! Udoskonalenie to nie zdało egzaminu i produkcja MP 40/II zakończyła się tylko na serii próbnej. MP 40 (źródło: Wikipedia) Szacuje się, że łączna produkcja słynnego Maschinenpistole MP w różnych jego wersjach i odmianach przekroczyła 1 milion egzemplarzy. Państwa Osi – Włochy – Pistolet maszynowy Beretta 1938, 1938A, 1938/42 Jednym z liderów w produkcji broni strzeleckiej była znana i słynna do dnia dzisiejszego włoska firma Beretta z Brescia. Producent ten zaopatrywał włoską armię w różnego rodzaju bardzo dobrą broń strzelecką. Jak wspomniano wcześniej, Włosi szybko docenili potencjał PM i przed rozpoczęciem II wojny światowej posiadali na wyposażeniu pistolet maszynowy Beretta 1938. Konstruktorem pistoletu był Tullio Marengoni. PM Beretta 1938 to broń automatyczna strzelająca nabojami 9x19mm, działająca na zasadzie zamka swobodnego. Posiadała dwa spusty do wyboru rodzaju ognia tj. pojedynczego i ciągłego. Zasilana była z magazynów pudełkowych o pojemnościach 10, 20, 30, 40 nabojów wpinanych w gniazdo od dołu. Wyposażona była w celownik krzywiznowo-ramieniowy, szczerbinkowy oraz drewniane łoże. W trakcie produkcji wz. 1938 zaczęto wprowadzać liczne poprawki i udoskonalenia. Zmieniono między innymi konstrukcję kompensatora a płaszcz lufy wykonywano jak tłoczony. Usunięto obsadę bagnetu i dodatkowy bezpiecznik ognia ciągłego oraz ruchomą iglicę. W ten sposób powstał najlepszy model tego PM, który otrzymał oznaczenie 1938A – był odporny na zanieczyszczenia, celny, niezawodny, jakościowo wykonany bardzo dobrze. Chociaż model ten był bardzo udaną konstrukcją, wojna wymusiła wprowadzenie zmian konstrukcyjnych i technologicznych. Następca 1938A miał być tańszy, prostszy w produkcji i działaniu. Tak jak inni ówcześni producenci broni i tu zastosowano technologię wytłaczania (np.: komora zamkowa, gniazdo magazynka). Skrócono lufę i usunięto jej perforowaną osłonę, kompensator wykonano bezpośrednio na lufie. Stare łoże zastąpiono nowym – krótszym, celownik krzywiznowy – przerzutowym. Wersję po takiej modyfikacji oznaczano jako M38/42, a gdy w 1943 zakład Beretta przejęli Niemcy, nadano mu nazwę MP 739. Warto dodać, że w dalszym ciągu PM ulegał drobnym zmianom i poprawkom. Wstawić zdjęcia Beretta 1938A i M38/42 Beretta 1938A (źródło: [1].) Beretta 1938/42 (źródło: [1].) Państwa Osi – Finlandia – Pistolet maszynowy Suomi model 1931 PM Suomi 1931 został skonstruowany przez Aimo Johannes-a Lahti. Wcześniejszy model broni automatycznej tj. Suomi 1926, którego twórcą był wspomniany Lahti, znajdował się na wyposażeniu armii fińskiej. Charakteryzował się nowatorskimi rozwiązaniami oraz pozytywnymi opiniami użytkowników. Zapewne były to jedne z najważniejszych argumentów przemawiających za przyjęciem nowego modelu do uzbrojenia wojska fińskiego. PM Suomi M/31 to broń o nieruchomej lufie, działająca na zasadzie odrzutu zamka swobodnego. Posiadał umieszczony na osłonie spustu przełącznik rodzaju ognia, który był jednocześnie bezpiecznikiem. Amunicja 9 mm Para umieszczana była w czterech typach magazynków: 20 i 50 nabojowych pudełkowych bądź też w 40 lub 71 nabojowych magazynkach bębnowych. Magazynek osadzany był w przedniej części komory zamka. W tylnej części komory zamkowej znajdował się celownik ramieniowo-krzywiznowy ze szczerbinką o nastawach 100 i 500m. Nowatorskim rozwiązaniem było zastosowanie napinacza zamka. Łoża broni wykonywane były z dobrych gatunków drewna. Sam pistolet ważył 4,65 kg a pistolet gotowy do użycia z magazynkiem 50-nabojowym ważył 5,64 kg. Suomi M/31 był przez wiele lat niedoścignionym wzorem pośród innych ówcześnie produkowanych PM. Na tak wysoką ocenę M/31 zasłużyło sobie przede wszystkim wysoką jakością wykonania (zwłaszcza jak na trudny okres wojny) i zastosowaniem do jego wytwarzania bardzo dobrych materiałów. Ponadto broń była bardzo celna, odporna na zacięcia i trudne warunki atmosferyczne. Model ten był produkowany na licencji w wielu krajach na całym świecie. Znamiennym jest fakt, iż broni tej używano w krajach skandynawskich aż do lat 70-tych !!! Suomi 1931 (źródło: [1].) Pozostałe Państwa Osi również posiadały własne konstrukcje PM. W tym miejscu wymienione zostaną różne modele broni oraz ich zdjęcia. Zainteresowanych szczegółami odsyłam do wskazanej na końcu artykułu bibliografii. Państwa Osi – Węgry – Pistolet maszynowy Geppisztöly 39M oraz 43M Geppisztöly 43M (źródło: [1].) Państwa Osi – Rumunia – Pistolet maszynowy Orita M41 Orita M41 (źródło: [1].) Państwa Osi – Japonia – Pistolet maszynowy typ 100 Typ 100 (źródło: [1].) Alianci – Polska – Pistolet maszynowy Mors wzór 1938 W odrodzonym Państwie Polskim dopiero w 1937 roku zapadła decyzja, aby wyposażyć wojsko w pistolety maszynowe. Skorzystano z rozwiązań dostępnych na rynku i zaczęto testować PM Thompson wz. 38 i doskonały Suomi model 1931. W tym czasie dwaj polscy inżynierowie konstruktorzy broni strzeleckiej przedstawili autorski model pistoletu maszynowego. Pierwsze prototypy tego PM powstały na początku 1938 roku i natychmiast zostały poddane testom. W wyniku tych testów dokonano szeregu zmian i modyfikacji, w tym wydłużono lufę i długość drogi zamka oraz dodano w zamku opóźniacz pneumatyczny. Tak powstał tzw. prototyp wzorcowy; na jego bazie w czerwcu 1939 roku Fabryka Karabinów wypuściła serię próbną Morsów w ilości jedynie 36 egzemplarzy, które trafiły do oddziałów wojska stacjonujących w Rembertowie. Wybuch wojny udaremnił produkcję i dalszy rozwój tego PM. Mors działał na zasadzie odrzutu swobodnego zamka. Wyposażony był w grubościenną gwintowaną lufę o długości 300 mm, osadzoną w przednim korku komory zamkowej. Taka lufa umożliwiała długie strzelanie. Komora zamkowa rurowa połączona była chłodnicą-osłoną lufy. Celownik ramieniowo-krzywiznowy z krzywizną w ramieniu zamontowano na tylnej części komory zamkowej. Rozwiązanie z pneumatycznym opóźniaczem w zamku nadawało broni celności i szybkostrzelności. Mors posiadał dwa spusty do strzelania pojedynczego i strzelania ogniem ciągłym. Kolba, łoże oraz przedni chwyt wykonano z drewna. Broń zasilana była amunicją 9 mm Para umieszczoną w magazynku pudełkowym o pojemności 25 naboi. Posiadała mechanizm, który po wystrzeleniu ostatniego naboju zwalniał magazynek z zaczepu. Masa broni bez magazynka wynosiła 4,25 kg. Mors charakteryzował się dużą siłą przebicia np.: pocisk wystrzelony z odległości 600m przebijał 7 centymetrową deskę! Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie 4 egzemplarze tego PM. W 1983 roku jeden z trzech egzemplarzy, które znajdowały się w zbiorach muzealnych w Moskwie i Petersburgu został przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Czwarty Mors znajdował się w Muzeum Wojska w Budapeszcie i w 2013 roku został przekazany stronie polskiej i umieszczony w Muzeum Wojsk Lądowych w Bydgoszczy. Jego konstrukcja oraz opinie po pierwszych testach były bardzo obiecujące. Któż wie, jak potoczyłaby się historia Morsa gdyby nie wybuch wojny… Mors wzór 1938 (źródło [1].) Mors przekazany przez Węgrów (źródło: strona Ministerstwa Obrony Narodowej; fot. Jacek Matuszak) – Pistolet maszynowy Błyskawica Podziemne państwo polskie nieustannie borykało się z brakiem broni. Do prowadzenia walki partyzanckiej najodpowiedniejszą bronią był PM. Komenda Główna Armii Krajowej zdecydowała o rozpoczęciu produkcji PM w trudnych warunkach konspiracyjnych. Wybór padł na angielskiego Stena, który był bronią konstrukcyjnie prostą, ale bardzo skuteczną. Części składowe do tej broni powstawały w wielu rozproszonych zakładach. Całość była składana w zakonspirowanych zakładach w Warszawie i Krakowie. W tak trudnych warunkach wojennych powstawała polska wierna kopia Stena. Zapotrzebowanie na broń było nadal ogromne. Jesienią 1942 roku polscy inżynierowie Wacław Zawrotny (ps. „Błyskawica”) i Seweryn Wielanier rozpoczęli za zgodą dowództwa AK projektowanie nowego PM. Podstawowym założeniem było zaprojektowanie broni w ten sposób, aby jej produkcja była możliwa w konspiracji z wykorzystaniem dostępnych w czasie wojny materiałów i środków technicznych. Inżynierowie wzorowali się na dwóch modelach PM tj. na wspomnianym Stenie oraz MP 40. Kształt pistoletu wynikał z tego, że jego poszczególne części produkowano w wielu warsztatach zajmujących się wytwarzaniem wielu różnych produktów, więc ich wygląd / kształt nie mógł budzić podejrzeń. W listopadzie 1943 roku uruchomiono produkcję Błyskawicy – w zakładzie Franciszka Makowieckiego w Warszawie, który formalnie wytwarzał siatkę ogrodzeniową, montowano finalny produkt. Tam też wykonywano pierwsze przestrzelenie broni. Szacuje się, że wyprodukowano ok. 700 sztuk Błyskawic. Broń ta działała na zasadzie odrzutu zamka swobodnego i zasilana była amunicją 9mm Para umieszczoną w 32-nabojowym magazynku pudełkowym, kompatybilnym z magazynkiem od Stena. Lufa gwintowana o długości 195 mm posiadała 6 bruzd. Kolba składana, wykonana z dwóch stalowych płaskowników połączonych na końcu za pomocą aluminiowej stopki. Na stopce wygrawerowane były błyskawice. Broń wyposażona była w chwyt pistoletowy i strzelała tylko ogniem ciągłym. Cechą charakterystyczną Błyskawicy jest to, iż elementy składowe broni były łączone ze sobą przede wszystkim poprzez skręcanie, spawanie było ograniczone do niezbędnego minimum. Układ celowniczy stały, bez regulacji, przeziernikowy z muszką na komorze zamkowej. Pistolet bez magazynka ważył 3,2 kg. Błyskawica (źródło: [1].) Alianci – Wielka Brytania – Pistolet maszynowy Sten Dowództwo armii Wielkiej Brytanii bardzo szybko zrozumiało, że brak PM, który przed wybuchem wojny określany był żartobliwie jako „broń gangsterska”, jest zasadniczym błędem, który należy jak najszybciej naprawić. Posiłkowano się przede wszystkim zamówieniami amerykańskich Thompsonów i jednocześnie uruchomiono produkcję PM Lanchester Mk I, który był kopią niemieckiego MP 28. W tym samym czasie rozpoczęto także prace nad skonstruowaniem własnego, kompletnie nowego PM. Prace powierzono zespołowi pod kierownictwem Harolda Turpina i płk. Reginalda Sepharda. Na początku stycznia 1941 roku przedstawiono prototypowy model, który od razu poddano testom. Testy, pomimo drobnych uwag zakończyły się sukcesem – broń skierowano do produkcji seryjnej. Otrzymała ona nazwę STEN, która utworzona została z pierwszych liter nazwisk jej twórców i początku nazwy miejscowości Enfield, w której mieściła się fabryka tej słynnej do dnia dzisiejszego broni. W czerwcu 1941 roku przekazano armii pierwszą partię Sten-ów model Mk I. Broń ta działała na zasadzie odrzutu zamka swobodnego i zasilana była amunicją 9 mm Para umieszczoną w 32-nabojowym magazynku pudełkowym. Gniazdo magazynka znajdowało się po lewej stronie. Lufa z osłoną, nieruchoma, gwintowana o długości 198 mm posiadała 6 bruzd. Pistolet ten wyposażony był w przełącznik trybu prowadzenia ognia. Przyrząd celowniczy stanowił stały celownik przeziernikowy i stała muszka. Sten Mk I posiadał drewniane łoże i składany przedni chwyt a jego lufa zakończona była tłumikiem ognia w kształcie lejka. Natomiast w wersji Mk I* zamiast drewna zastosowano elementy blaszane i zrezygnowano z tłumika. Broń ewoluowała w dalszym ciągu – wprowadzano poprawki techniczne, obniżano koszty i czas produkcji zachowując jednocześnie jej najważniejsze cechy: prostotę i niezawodność. Model Mk II był najpopularniejszym spośród wszystkich produkowanych wersji Stena – wyprodukowano go w ilości ok. 2 mln sztuk. Mk II posiadał lufę, którą można w łatwy sposób zdemontować, podobnie jak jej osłonę. Gniazdo magazynka miało możliwość obracania. PM ten występował z kilkoma wariantami kolb: profilowane, składane, rurowe ze stopką. Niektóre wersje miały lufy przystosowane do zamontowania bagnetu. Pojawiła się też specjalna wersja Mk II S z tłumikiem hałasu. Kolejna odsłona Stena to wersja Mk III. W modelu tym powrócono do pierwotnego rozwiązania z długą osłoną lufy, która stanowiła całość z komorą zamkową. Do okna wyrzutowego łusek dodano blachę, która zabezpieczała strzelca przed poparzeniem lub skaleczeniem dłoni przez wypadające łuski. Tym razem lufa nie była wymienna a gniazdo magazynka nie miało możliwości obrotu. Sten Mk III powstał w ilości 1,5 mln egzemplarzy. Sten Mk IV był rozwiązaniem eksperymentalnym (próby skrócenia długości broni) i nie wszedł do produkcji. PM Sten Mk V w swojej ostatecznej wersji „standard” posiadał chwyt pistoletowy i drewnianą kolbę. Muszka posiadała osłonę a do broni można było dołączyć bagnet. Ostania wersja Stena, czyli Mk VI to broń identyczna jak Mk V przeznaczona do zadań specjalnych i wyposażona w tłumik hałasu. Sten to legenda pośród pistoletów maszynowych używanych podczas II wojny światowej. Znajdował się na wyposażeniu wielu armii, a jego wierne kopie produkowali nawet Niemcy! Prosta konstrukcja broni, niewielkie wymagania technologiczne, niski koszt i krótki czas produkcji sprawiły, że wszystkich pistolet we wszystkich wersjach został wyprodukowany w ilości 3,75 mln sztuk. Sten Mk II (źródło: [1].) Sten Mk III (źródło: [1].) Alianci – Stany Zjednoczone – Pistolet maszynowy M3 i M3 A1 Jak wspomniano na wstępie tego artykułu Stany Zjednoczone były jednym z trzech państw, które przed wybuchem II wojny światowej posiadały na wyposażeniu swojej armii pistolet maszynowy. Był to słynny Thompson M1928 znany także jako „Tommy gun”. Zachęcam do zapoznania się z historią tej słynnej broni – opis jest zamieszczony na stronie internetowej KS Grot Białystok w dziale „kolekcjonerstwo”. Natomiast w tym rozdziale przedstawiony zostanie „mniej znany brat” Thompsona, czyli PM M3 zwany „smarownicą” z racji swojego wyglądu, przypominającego stosowany w technice przyrząd służący do smarowania między innymi łożysk. M3 działał na zasadzie odrzutu zamka swobodnego, lufa była nieruchoma. Zasilany był amunicją ACP z magazynków pudełkowych 30-nabojowych. M3 w całości był wykonany ze stali. Kłopotliwym rozwiązaniem było napinanie zamka poprzez dźwignię przy gnieździe magazynka. Natomiast bardzo ciekawą funkcjonalnością był system szybkiej adaptacji broni do kalibru 9mm Para. Wystarczyło wymienić lufę, czółko zamka i adapter magazynka i skorzystać z magazynka od Sten-a. W 1944 roku broń poddana została modernizacji – głównie z powodu metody napinania zamka. Kłopotliwe rozwiązanie zastąpiono nowym, ulepszonym – w trzonie zamka wykonano otwór, w który strzelec wkładał palec i odciągał mechanizm w celu przeładowania. Modyfikacjom uległa także kolba, która wyposażona została w mechanizm ładowania magazynka. Niektóre modele posiadały tłumik płomienia lub tłumik dźwięku. Ta wersja oznaczona została jako M3A1 i produkowano ją jeszcze dość długo po zakończeniu wojny. Jako ciekawostkę warto dodać, że niektóre wozy bojowe biorące udział w wojnie w Zatoce Perskiej (1990) miały na wyposażeniu ten właśnie PM. Pistolet ten został wyprodukowany w ilości ponad 620 tys. egzemplarzy, w tym 15 tys. sztuk w wersji A1. M3 (źródło: [1].) Pozostałe Państwa Alianckie również posiadały własne konstrukcje PM. W tym miejscu wymienione zostaną różne modele broni oraz ich zdjęcia. Zainteresowanych szczegółami odsyłam do wskazanej na końcu artykułu bibliografii. Alianci – Australia – Pistolet maszynowy Owen 42 i Austen Austen (źródło: [1]) Owen 42 (źródło: [1].) Alianci – Francja – Pistolet maszynowy MAS 38 MAS 38 (źródło: [1].) Alianci – Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich – Pistolet maszynowy PPD, PPSz, PPS PPD 1940 (źródło: [1].) PPS 1943 (źródło: [1].) Podsumowanie Pistolet maszynowy, którego potencjał militarny przed wybuchem II wojny światowej został doceniony tylko przez trzy państwa, błyskawicznie stał się jednym z podstawowych rodzajów broni. Każda armia świata musiała posiadać PM. Wojska piechoty niektórych państw wyposażone były nawet w 40% w ten rodzaj broni. Gwałtowna potrzeba konstruowania i produkcji tanich PM spowodowała bardzo szybki rozwój tej gałęzi uzbrojenia. Państwa biorące udział w II wojnie światowej wyprodukowały łącznie ponad 20 mln sztuk takich pistoletów. Do dnia dzisiejszego PM stanowią nadal wartościowe uzbrojenie wojsk i służb specjalnych, pomimo, iż ich miejsce zajęły karabinki automatyczne. Bibliografia: [1]. Witold Głębowicz, Roman Matuszewski, Tomasz Nowakowski „Indywidualna broń strzelecka II wojny światowej”, wyd. Lampart Warszawa 2000 [2]. Stanisław Kochański „Automatyczna broń strzelecka”, wyd. Sigma NOT sp. z Warszawa 1991 [3]. Czasopismo „Militaria XX wieku” nr 6(27) listopad-grudzień 2008 i nr 6(39) listopad-grudzień 2010, wyd. Kagero, Lublin [4]. Wikipedia Do tej pory nie raz można usłyszeć kąśliwe uwagi na temat wyposażenia polskiej armii z kampanii wrześniowej 1939 roku. Symbolem tego jest często powtarzany mit, jakoby polscy ułani atakowali niemieckie czołgi używając do tego celu szabel. Tymczasem genialnego uzbrojenia polskiej konstrukcji z czasów II wojny światowej było całkiem sporo. Sęk w tym, że zostało ono wyprodukowane w zbyt małych ilościach, a niektóre sektory zostały zaniedbane, jak np. produkcja nowoczesnych myśliwców. Prawda jest taka, że Polska nie mogła wygrać sama kampanii z 1939 roku, chociażby z tego względu, że została zaatakowana przez dwie ówczesne potęgi z dwóch stron. W tej sytuacji nie obroniłoby się na miejscu Polski żadne państwo z tamtych czasów. Gdyby jednak hipotetycznie Polska musiała mierzyć się z samymi Niemcami, a zaprezentowanego w tym artykule polskiego uzbrojenia było znacznie więcej, to na pewno konfrontacja trwałaby znacznie dłużej, a to mogłoby wpłynąć na losy całej wojny. Szczególnie znając bitność polskich żołnierzy z kampanii wrześniowej, zaprezentowaną przykładowo podczas sławnej bitwy pod Wizną. A oto polskie uzbrojenie z czasów II wojny światowej, którego na pewno nie musimy się wstydzić: 1. Karabin przeciwpancerny wz. 35 (Ur) Do połowy lat 30-tych Polacy faktycznie nie posiadali wyspecjalizowanej broni przeciwpancernej. Jednak nasze służby wywiadowcze nie były ślepe i dostrzegły zbrojenia zarówno Niemiec, jak i ZSRR w broń pancerną. W tej sytuacji postanowiono stworzyć rodzimy karabin przeciwpancerny, inspirowany dokonaniami niemieckiego inżyniera Hermanna Gerlicha. Pracował nad nim cały zespół ekspertów z różnych dziedzin batalistyki, aerodynamiki. W efekcie tych działań, w listopadzie 1935 przedstawiono model karabinu wz. 35. Czasami nazywa się ten karabin Ur lub Urugwaj - posiadanie tej broni przez Wojsko Polskie było owiane tajemnicą, a oficjalnie produkcja elementów karabinu była związana z eksportem karabinów do Urugwaju. Pracował nad nim cały zespół ekspertów z różnych dziedzin balistyki, aerodynamiki. W efekcie tych działań, w listopadzie 1935 przedstawiono model karabinu wz. 35. Czasami nazywa się ten karabin Ur lub Urugwaj - posiadanie tej broni przez Wojsko Polskie było owiane tajemnicą, a oficjalnie produkcja elementów karabinu była związana z eksportem karabinów do Urugwaju. Jak broń ta działała? Karabin posiadał długą lufę 1200 mm, dla tej broni stworzono także specjalny rodzaj naboi 7,9 mm. Prędkość wystrzelanego pocisku wynosiła około 1300 m/s i z odległości 300 metrów przebijał on pancerz grubości 15 mm, a z odległości 150 metrów nawet 33 mm. Ideą tej broni było zatem przebicie przez pocisk pancerza czołgu i rażenie odłamkami jego załogi. W sierpniu 1939 w rękach Wojska Polskiego było około 3500-4500 sztuk karabinów wz. 35. Nie ma zbyt wielu relacji na temat tego, jak karabin sprawdzał się w 1939 roku, jednak na podstawie nielicznych istniejących można ocenić, że była to naprawdę bardzo skuteczna broń. Oto relacja rotmistrza Zbigniew Szacherskiego z 7. pułku strzelców konnych wielkopolskich: „Tymczasem również na odcinku 3. i 4. szwadronu pojawiły się czołgi. Przy szwadronach nie było działek przeciwpancernych, a możliwości otwartej walki przeciwko czołgom, przy pomocy karabinów maszynowych i rusznic, było problematyczne. Toteż por. Groniowski, po pierwszych bezskutecznych strzałach, wydał 4. szwadronowi rozkaz krycie się wśród rozwalonych chałup. Sam wyrwał strzelcowi rusznicę przeciwpancerną (karabin ppanc. wz. 35 Ur) i otworzył ogień na pobliskie czołgi. Po chwili udało mu się unieruchomić, a wreszcie zmusić do milczenia jeden z nich. Jak stwierdziliśmy po walce, w samotnym pojedynku człowieka z czołgiem zwyciężył por. Groniowski, gdyż od strzałów z rusznicy, które wielokrotnie przebiły pancerz, legła cała załoga”. 2. Czołg 7TP Polska we wrześniu 1939 rzeczywiście miała niewiele czołgów w porównaniu do Niemiec – 343 sztuk do 3346, a zatem można powiedzieć, że niemal 10-krotnie mniej. Spośród tych nielicznych czołgów większość stanowiły francuskie Renault, w tym 120 maszyn jeszcze z czasów I wojny światowej. Faktem jednak jest, że Polska miała swojego znakomitego asa w rękawie, rodzimą konstrukcję - czołg lekki 7TP. Seryjna produkcja czołgu 7TP ruszyła w 1935 roku. Posiadał on armatę Bofors kal. 37 mm oraz karabin maszynowy Browling. Zdecydowaną większość niemieckich czołgów podczas kampanii wrześniowej stanowiły Panzer I i Panzer II – z czego pierwszy jako uzbrojenie posiadał jedynie dwa karabiny maszynowe MG-34, a drugi armatę kalibru 20 mm, a zatem polski czołg był lepszy pod względem uzbrojenia, miał także grubszy pancerz od Panzer I i niektórych wersji Panzer II. Warto podkreślić, że w fazie przygotowania były także czołgi 10TP i 14TP o jeszcze lepszych konfiguracjach od 7TP. Jak w praktyce radził sobie 7TP? Oto fragment relacji dowódcy 2 kompanii czołgów kpt. Konstantego Hajdenki z dnia 6 września 1939: „Otrzymuję bardzo silny ogień działkowy z lasu Wygoda i ogień artylerii z południowego brzegu rzeczki. Ukazują się czołgi po szosie z leśniczówki Wygoda (około 6). Pojedynek ogniowy z odległości 400−500 metrów, moje czołgi skupiają się około mojego czołgu − prowadzimy ogień z miejsca, nasze działka bardzo celne, niemieckie czołgi palą się i zaprzestając ognia chowają się do lasu”. Niestety, w dużej mierze ze względów finansowych, wyprodukowano tylko 132 czołgi 7TP. Zbyt mało, aby ich wykorzystanie mogło wpłynąć znacząco na przebieg wojny. Polacy posiadali także około 600 tankietek rodzimej produkcji - TK-3 i TKS, ale sprawdzały się one głównie jako pojazd rozpoznawczy, a także umiarkowanie przeciwko piechocie – miały słaby pancerz, zatem łatwo było je zniszczyć przy pomocy broni przeciwpancernej. 3. PZL-37 „Łoś” Jeśli chodzi o myśliwce, Wojsko Polskie faktycznie znacznie ustępowało pola Niemcom –Meserschmitty Me 109 i Me 110 były znacznie lepszymi maszynami od polskich PZL i PZL Trzeba jednak pamiętać, że polscy konstruktorzy pracowali już nad nowymi maszynami i istniało kilka prototypów, jak PZL-50 „Jastrząb”, nie weszły one jednak do produkcji seryjnej, zatem ciężko ocenić wartość bojową tych konstrukcji. Jednak jeśli chodzi o bombowce, to ukończony w 1936 roku bombowiec PZL-37 „Łoś”, nie ustępował jakością głównemu niemieckiemu bombowcowi z września 39, Heinkel He-111, a niektórymi istotnymi parametrami nawet go przebijał – „Łoś” mógł udźwignąć 2500 kg bomb, podczas gdy niemiecka maszyna tylko 2000 kg. O jakości tej maszyny świadczy też duże zainteresowanie nią innych państw. Maszyny PZL-37 „Łoś” kupić chcieli Grecy, Bułgarzy, Turcy, Rumuni, zakupić licencję na produkcję „Łosia” chciała także belgijska fabryka Renard. Do 1 sierpnia 1939 roku zebrano 55 zamówień na PZL-37, ale nie zrealizowano ich przez wybuch wojny. Mimo wyprodukowania niemal 100 „Łosi”, w walkach we wrześniu 1939 wzięło udział tylko 36 maszyn (reszta nie była gotowa do akcji bojowej). Najwięcej wiadomo o ich efektach działań z 4 i 5 września – wtedy to „Łosie” zaatakowały XVI Korpus Pancerny. Efektem ataku były starty XVI Korpusu na poziomie 30 proc. i 2 dni opóźnienia marszu. Polskie bombowce zestrzeliły wtedy też 2 myśliwce Messerschmitt Me-109. Straty własne wyniosły 9 maszyn i trzeba przyznać, że nie jest to zły rezultat biorąc pod uwagę fakt, że polskie bombowce latały bez obstawy myśliwców. Podsumowując, mieliśmy w 1939 znakomite bombowce, ale po pierwsze było ich, jak wszelkiej nowoczesnej broni w Wojsku Polskim, zbyt mało, a po drugie nie posiadaliśmy odpowiednich myśliwców, które powinny chronić „Łosie” podczas akcji. 4. Armata przeciwlotnicza wz. 36/37 kal. 75 mm Kolejny przykład na to, że Polacy wcale nie przeoczyli nowych trendów w światowej wojskowości i skierowania nacisku na rozwój lotnictwa oraz wojsk pancernych. W celu zwalczania samolotów wroga, polskie władze postanowiły zlecić opracowanie armaty przeciwlotniczej Starachowickim Zakładom Górniczym (przemianowanym po wojnie na słynną Fabrykę Samochodów Ciężarowych „Star”). W wyniku prac polskich inżynierów, ostateczna wersja działa kal. 75 mm została zatwierdzona w 1937 roku i wprowadzona do produkcji seryjnej. Działo produkowano w dwóch wersjach – wz. 36, które wyróżniało się posiadaniem własnej trakcji mechanicznej, a także wz. 37, które było odmianą półstałą, transportowaną za pomocą ciągników. Jeśli chodzi o najważniejsze dane techniczne armaty, to potrafiła ona zestrzelić samolot lecący na wysokości 9,5 km, prędkość pocisku wynosiła 800-950 m/s i można było z niej oddać 20-25 strzałów na minutę. Do wybuchu wojny niestety zdołano wyprodukować zaledwie 52 armaty tego typu. O skuteczności tych dział mówią same za siebie wyniki 101 dywizjonu (3 baterie po 4 działa), który wedle monografii „Armata przeciwlotnicza 75mm wz. 36 strącił 16 samolotów nieprzyjaciela. Dywizjon ten stacjonował w Warszawie w pierwszym tygodniu września, a następnie przemieszczał się na południe aż do Węgier. Taka liczba zestrzeleń, biorąc pod uwagę długi czas poświęcony na przemieszczanie dział, wygląda bardzo przyzwoicie. A to nie jedyna formacja dysponująca tymi działami, która osiągnęła znakomite rezultaty - jeszcze okazalej wyglądają dokonania 9 samodzielnej baterii – jej 4 działa zniszczyły aż 11 samolotów wroga. Powyższe liczby pokazują, że były to znakomite armaty i gdyby Wojsko Polskie w 1939 roku miało ich nie 52, a np. 520 sztuk, ich umiejętne wykorzystanie z pewnością mogłoby nawet całkowicie sparaliżować działania lotnictwa niemieckiego. Polacy nie gęsi, iż swoją broń mają Powyższe uzbrojenie pokazuje, że Polacy we wrześniu nie tylko wykazali się wielką odwagą w walce nierównej walce, ale posiadali także niewielkie ilości znakomitych rodzimych konstrukcji, których zdecydowanie większa liczba mogła wpłynąć na losy wojny. A warto zaznaczyć, że nie jest to całość skutecznego uzbrojenia stworzonego przez Polaków – warto pamiętać też chociażby o pistoletach 9mm wz. 35 „Vis”, które były tak dobre, że podczas wojny produkowali je także Niemcy, pod zmienioną nazwą „Pistole 35(p)". Polacy mieli pomysły na bardzo dobrej jakości broń przed wybuchem wojny, a część z nich zdążyli zrealizować. Głównym powodem faktu, że plan modernizacji wojsk nie udał się w całości, był krótki czas, jaki Polska miała na przygotowanie się do wojny – wejście do wojny nawet rok później już skutkowałoby posiadaniem przez Polskę znacznie lepszego uzbrojenia - oraz istotna przeszkoda, jaką były mocno ograniczone fundusze młodego państwa. Należy pamiętać, że wciąż pokutowały problemy wynikające z tego, że Polska po 1918 roku była państwem odrodzonym po 123 latach niebytu z trzech bardzo różnych zaborów. Autor: Adam Stankiewicz Najczęściej zadawane pytania - FAQ Jaka była słabość polskiego uzbrojenia w czasie II Wojny Światowej? W pierwszej kolejności należy obalić mit, jakoby Polska miała słabą, czy zacofaną broń. Faktem jest, że Polsce zabrakło nowoczesnych (w porównaniu z niemieckimi) myśliwców, niemniej posiadała również parę atutów, które nie mogły zostać w pełni wykorzystane do obrony. To, co było prawdziwym problemem, to niedostateczne środki produkcji i za mała ilość wyprodukowanych zbrojeń. Co spowodowało, że Polska była niedostatecznie uzbrojona do walki? Jednym z powodów, dla których Polska była na słabszej pozycji, było to, że niepodległość odzyskała stosunkowo niedawno. Polska przez ponad stulecie pozostawała pod zaborami. Między jedną, a drugą wojną nie miała szans odbudować się gospodarczo, co przełożyło się na uzbrojenie w czasie II Wojny światowej. Jakie są przykłady bardzo dobrej, polskiej broni z czasów II Wojny Światowej? Jeden bardzo ciekawy przykład to karabin przecipancerny wz. 35, znany również jako Ur. Został zaprojektowany specjalnie przeciw broni pancernej Niemiec i ZSRR. Istnienie karabinu było trzymane w sekrecie. Kolejnym przykładem może być czołg 7TP, który doskonale radził sobie w praktyce, odpierając czołgi niemieckie, a także bombowiec PZL-37 "Łoś" i armata przeciwlotnicza. Jaki był prawdziwy potencjał polskiej broni z czasów II WŚ? Przykładem niezrealizowanego potencjału jest wspomniana już armata przeciwlotnicza wz. kal 36/37 75 mm, która w drodze na Węgry zestrzeliła 16 samolotów wroga, co było bardzo dobrym wynikiem. Trzeba mieć na uwadze, że Polska miała dziesięciokrotnie mniejsze zasoby, niż Niemcy (samych polskich czołgow było 343 w porównaniu z 3346 czołgów niemieckich). Gdyby tych armat było więcej, można założyć, że z takim wynikiem, sparaliżowyłyby lotnictwo wroga. Inne artykuły, które mogłyby Cię zainteresować: Polska broń używana za granicą - o polskim uzbrojeniu, które jest hitem eksportowym. Które banki wciąż możemy nazywać polskimi? - zdecydowana większość działających w Polsce banków jest w rękach kapitału zagranicznego. Na całe szczęście, nie wszystkie. II Wojna Światowa - największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 9 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi. Od lewej Benito Mussolini i Adolf Hitler Informacje Konflikt II Wojna Światowa Data 1 września 1939 - 2 września 1945 Lokalizacja Europa, Pacyfik, Atlantyk, Azja, Środkowy Wschód, Afryka, Ameryka Północna, Morze Śródziemne Wynik Zwycięstwo aliantów Alianci Państwa Osi Wojujący Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) Stany Zjednoczone Ameryki (USA) Imperium Brytyjskie Republika Chińska Francja Kanada Australia Nowa Zelandia Związek Południowej Afryki (ZPA) Grecja Norwegia Belgia Republika Czechosłowacka (RCz) Brazylia II Rzeczpospolita Polska (II RP) III Rzesza Carstwo Bułgaria Finlandia Królestwo Italii Japonia Królestwo Rumunii Królestwo Jugosławii (od marca 1941 roku) Republika Słowacka Królestwo Węgier Dowódcy Józef Stalin Franklin Delano Roosevelt Winston Churchill Adolf Hitler Hirohito Benito Mussolini Straty wśród żołnierzy 16 000 000 8 000 000 Straty wśród cywilów 45 000 000 4 000 000 Łączne straty 61 000 000 12 000 000 Sprzęt i uzbrojenie: Państwa osi: StG 44 Broń: Mauser 98 Typ 99 Arisaka StG 44 Gew43 Kar98K Typ 3 Taisho Typ 1 Typ 92 pistolet maszynowy MP 40 pistolet maszynowy Typ 100 granatnik Typ 10 Taisho rkm Typ 11 Taisho ukm MG 34 ukm MG 42 granatnik przeciwpancerny Panzerfaust granatnik przeciwpancerny Panzerschreck Pojazdy: samochód ciężarowy Opel Blitz czołg lekki Panzerkampfwagen I czołg lekki Panzerkampfwagen II czołg średni Panzerkampfwagen III czołg średni Panzerkampfwagen IV czołg średni Panzerkampfwagen V Pantera czołg ciężki Panzerkampfwagen VI Tygrys czołg ciężki Panzerkampfwagen VI B Tygrys Królewski działo samobieżne Jagdpanzer IV haubica samobieżna Wespe Nebelwerfer Panzerwerfer 42 Samoloty: Messerschmitt Bf 109 Messerschmitt Bf 110 Messerschmitt Me 262 Henschel Hs 129 Heinkel He 111 Junkers Ju 87 Stuka Junkers Ju 88 Dornier Do 17 Focke-Wulf Fw 200 Kondor CANT Zimorodek Fiat Fiat Strzała Fiat Fiat Macchi Macchi Błyskawica Macchi Chart Savoia-Marchetti Krogulec Savoia-Marchetti Okręty: Okręt podwodny typu IIA Okręt podwodny typu IIB Okręt podwodny typu IIC Okręt podwodny typu IID Okręt podwodny typu VIIA Okręt podwodny typu VIIB Okręt podwodny typu VIIC Okręt podwodny typu VIID Pancernik Schleswig-Holstein Pancernik typu Scharnhorst Pancernik typu Bismarck Pancernik typu Yamato Niszczyciel typu 1934 Niszczyciel typu 1936 Niszczyciel typu 1936A Torpedowiec typu 1939 Kuter torpedowy typu MAS 501 Inne: V-1 V-2 Alianci: Mosin-Nagant PPSz 41 Broń: karabin Springfield M1903 karabin Lee-Enfield Karabin Fiodorowa karabin Mosin-Nagant karabin M1 Garand karabin Arsenal M23 karabin Austen pistolet maszynowy M3 pistolet maszynowy Owen pistolet maszynowy PPD pistolet maszynowy PPSz 41 pistolet maszynowy Sten pistolet maszynowy Thompson Lanchester Browning M1918 Browning M1919 Bren rkm DP wkm DSzK granat Bomba Millsa granatnik przeciwpancerny Bazooka PIAT Pojazdy: samochód terenowy Jeep Willis samochód terenowy GAZ-64 samochód terenowy GAZ-67 samochód ciężarowy ZiS-5 samochód ciężarowy ZiS-6 samochód ciężarowy Bedford QL samochód ciężarowy GMC CCKW samochód ciężarowy Studebaker US6 czołg lekki T-40 czołg lekki T-60 czołg lekki T-70 czołg lekki T-28 czołg średni T-34 czołg ciężki T-35 czołg ciężki KW-1 czołg ciężki KW-2 czołg ciężki IS-1 czołg ciężki IS-2 czołg lekki LT-40 czołg lekki Renault R-35 czołg lekki FCM 36 czołg lekki 7TP czołg lekki M2 Light Tank czołg lekki M3 Stuart czołg średni M4 Sherman działo samobieżne SU-100 M3 Scout Car M3 Half-truck STZ-5 Unic P107 BM-13 BM-8-48 BM-31-12 Artyleria: haubica M-30 Samoloty: Polikarpow I-16 Jakowlew Jak-1 Jakowlew Jak-3 Jakowlew Jak-9 Iljuszyn Ił-2 Iljuszyn Ił-10 ŁaGG-3 Ławoczkin Ła-5 Ławoczkin Ła-7 MiG-3 Hawker Huragan Supermarine Spitfire North American P-51 Mustang Curtiss Jastrząb 75 Grumman F6F Czarownica Karaś Łoś Avia B-534 Pietlakow Pe-2 Tupolew Tu-2 Iljuszyn Ił-4 Douglas A-26 Najeźdźca Vickers Wellington Avro Lancaster Boeing B-17 Latająca Forteca Consolidated B-24 Wyzwoliciel Boeing B-29 Superforteca Okręty: Okręt podwodny typu K Okręt podwodny typu L Okręt podwodny typu M Okręt podwodny typu S Okręt podwodny typu Szcz Okręt podwodny typu U Okręt podwodny typu Wilk (3szt.) Okręt podwodny typu Orzeł (2szt.) Niszczyciel projektu 30-K Niszczyciel typu Hunt Kontrtorpedowiec typu Wicher (2szt.) Kontrtorpedowiec typu Grom (2szt.) Kanonierka typu Worodiez (2szt.) Torpedowiec typu A 56 (4szt.) Kuter torpedowy projektu G-5 Pancernik typu Iowa (4szt.) Lotniskowiec typu Lexington (2szt.) Lotniskowiec typu Yorktown (3szt.) Lotniskowiec typu Essex (14szt.) Lotniskowiec typu Independence (9szt.) Trałowiec typu Jaskółka (6szt.) Kuter torpedowy typu PT Inne: Broń atomowa Przyczyny: Zapowiedzią nadchodzącego konfliktu był wzrost nastrojów nacjonalistycznych i dążeń ekspansywnych ze strony państw Osi. Już w październiku 1933 roku po dojściu do władzy narodowych socjalistów na czele z Adolfem Hitlerem Niemcy opuściły Ligę Narodów. Od 1936 roku trwała krwawa wojna domowa w Hiszpanii, w której starły się interweniujące państwa faszystowskie oraz Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) rządzony przez Józefa Stalina. W marcu 1939 roku III Rzesza, Królestwo Italii oraz Rzeczpospolita Polska (II RP), która zajęła czeskie Zaolzie dokonały rozbioru Czechosłowacji (RCz). Upadek Czechosłowacji ostatecznie potwierdził fiasko monachijskiej polityki mocarstw zachodnich, których ustępstwa wobec Niemiec zachęcały ich fuhrera, Adolfa Hitlera do coraz bardziej agresywnych poczynań w Europie. Jeszcze wcześniej 24 października 1938 roku Minister Spraw Zagranicznych III Rzeszy Joachim von Ribbentrop w rozmowie z ambasadorem RP Józefem Lipskim w Berlinie wysunął roszczenia terytorialne wobec Polski. Ponadto rząd niemiecki domagał się ściślejszego powiązania politycznego Polski z Niemcami, którego wynikiem byłoby współdziałanie obu państw przeciwko ZSRR w ramach tzw. Paktu Antykominterowskiego, którego sygnatariuszem była również Japonia. Żądania te, ponawiane kilkakrotnie były przez Polskę konsekwentnie odrzucane. Rząd polski zdawał sobie sprawę z tego, że przyjęcie któregokolwiek z nich doprowadziłoby do całkowitego uzależnienia Polski od III Rzeszy. W końcu marca 1939 roku Adolf Hitler polecił dowództwu Wehrmachtu przygotowanie planu kampanii wojennej przeciwko Polsce. Opracowany w kwietniu przez dowództwo niemieckie plan uderzenia na Polskę, znany pod kryptonimem "Fall Weiss" zawierał dokładne wskazówki co do sposobów przeprowadzenia najazdu na Polskę. W kwietniu 1939 roku podjęte zostały rozmowy brytyjsko-francusko-radzieckie, które trwały do 20 sierpnia. Wielka Brytania i Francja podjęły próbę szukania porozumienia z ZSRR w celu położenia zapory agresji niemieckiej. Rozmowy zakończyły się niepowodzeniem, pretekstem ich zakończenia było stanowisko polskiego rządu, który przeciwny był żądaniom radzieckim i w ślad za nimi sugestiom brytyjsko-francuskim, by w razie podjęcia przez Związek Radziecki (ZSRR) działań przeciwko III Rzeszy Rzeczpospolita Polska wyraziła zgodę na przemarsz Armii Czerwonej przez ziemie polskie w rejonie Małopolski Wschodniej oraz Wileńszczyzny. W tym samym czasie prowadzone były rokowania niemiecko-radzieckie, które wzmogły się w sierpniu. Z inicjatywą rokowań wyszły Niemcy, które chciały zapobiec prowadzeniu wojny na dwóch frontach zapewniając sobie neutralne stanowisko radzieckie. 23 sierpnia 1939 roku po wielokrotnych próbach czynionych przez stronę radziecką i fiasku moskiewskich negocjacji w sprawie utworzenia koalicji ZSRR z Anglią oraz Francją rząd ZSRR nie mając wyboru, kierując się względami strategicznymi postanowił stworzyć Pakt o nieagresji między Niemcami a Związkiem Radzieckim na 10 lat (nazywany potocznie Paktem Ribbentrop-Mołotow), który osłabił niemiecko-japoński Pakt Antykominternowski oraz doprowadził do ochłodzenia stosunków między Niemcami, a Japonią co oddaliło groźbę walki na dwóch frontach z dwoma z Państw Osi. Realizując swoje cele podboju Europy 1 września 1939 roku III Rzesza Niemiecka dokonała inwazji na Polskę, w wyniku której 3 września Wielka Brytania oraz Francja wypowiedziały wojnę Niemcom. Ta data jest oficjalnie uważana za początek drugiej wojny światowej. Pancernik "Schleswig-Holstein" ostrzeliwujący Westerplatte Przebieg: Europa: Atak na Polskę Wojna wybuchła 1 września 1939 roku po ataku III Rzeszy na Rzeczpospolitą Polską. Pierwszy etap wojny, nazywany wojną obronną Polski lub tradycyjnie w piśmiennictwie kampanią wrześniową, rozpoczął prawdopodobnie niemiecki nalot bombowy na miasto Wieluń o godz. zaraz po nim o godz. rozpoczął się ostrzał polskiej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte przez niemiecki pancernik Schleswig-Holstein znajdujący się w porcie gdańskim i agresja wzdłuż granicy niemiecko-polskiej. Wojska niemieckie nie atakowały na całej długości frontu, lecz na z góry zaplanowanych kierunkach. Lotnictwo niemieckie dokonując masowych nalotów niszczyło polskie lotniska, ośrodki przemysłowe, węzły komunikacyjne, bombardowało miasta i wsie. 2 września prezydent RP Ignacy Mościcki wydał dekret mianujący marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego Wodzem Naczelnym oraz swoim następcą, przekazując na czas wojny w jego ręce całą władzę cywilną oraz wojskową. Formalnie wojna nabrała charakteru światowego 3 września 1939 roku z chwilą wypowiedzenia III Rzeszy wojny przez Wielką Brytanię i Francję dzięki układom sojuszniczym z Polską. Wraz z Wielką Brytanią pomiędzy 3 a 10 września 1939 roku do wojny przystąpiły kraje wspólnoty brytyjskiej: Indie, Australia i Nowa Zelandia oraz Kanada. W tym samym dniu Królestwo Rumunii, z którym Polska związana była również sojuszem nieoczekiwanie ogłosiło neutralność. Społeczeństwo polskie zostało zdane jedynie na własne siły. Na początku wojny Królestwo Italii rządzone przez Benito Mussoliniego pozostało za zgodą Adolfa Hitlera neutralne, do wojny nie przyłączyła się również oficjalnie Japonia. Do niemieckiego ataku na Polskę przyłączyła się natomiast Republika Słowacka. W dniach 4-6 września wyjechali ze stolicy w rejon Zamościa, Lublina i Brześcia prezydent, członkowie rządu oraz ewakuowały się centralne instytucje administracji wojskowej. Po paru dniach walki niemieckie dywizje pancerne podeszły w pobliże Warszawy, przy czym 4 Dywizja Pancerna usiłowała zdobyć stolicę z marszu. W dniach 8 i 9 września dywizja ta napotkała jednak bezpośrednio na przedpolach stolicy zaciekły opór ze strony garnizonu warszawskiego oraz ludności cywilnej. Po nieudanej próbie zdobycia stolicy z marszu Niemcy skierowali swe główne siły nacierające na Warszawę w kierunku rzeki Bzury, gdzie od 9 do 18 września toczyła się zacięta bitwa, która przeszła do historii pod nazwą Bitwy nad Bzurą. Była ona dowodem, że pomimo poniesionych klęsk żołnierze polscy chcieli nadal walczyć z agresorem. Bitwa ta zasługuje na uwagę również dlatego, że armia polska nie tylko się broniła, ale i atakowała wroga zadając mu poważne straty. Inicjatorem Bitwy nad Bzurą był dowódca Armii "Poznań" gen. Tadeusz Kutrzeba. W bitwie poległo 3 generałów, wielu oficerów i tysiące żołnierzy, a około 40 tysięcy zostało wziętych do niewoli. Nieprzyjaciel, zwłaszcza w pierwszej fazie bitwy odniósł również poważne straty. Poza względami moralnymi bitwa nad Bzurą przyniosła także konkretne korzyści. Przede wszystkim dowództwo niemieckie zmuszone było wycofać część sił spod Warszawy kierując je w rejon walk. Dzięki temu stolica zyskała kilka dni na lepsze przygotowanie się do odparcia wroga. Ponadto związanie sił niemieckich w bitwie nad Bzurą pozwoliło wielu jednostkom wojska polskiego wycofać się za linię rzeki Wisły i opóźniło natarcie nieprzyjaciela na Lublin. Nie zmieniło to jednak ogólnej tragicznej sytuacji militarnej Polski, której los został przesądzony przy biernej postawie zachodnich sojuszników, ponieważ gdy w Polsce trwały walki, na froncie zachodnim toczyła się tzw. dziwna wojna. 5 września Francuzi podjęli ograniczoną ofensywę w Zagłębiu Saary. Mając znaczną przewagę liczebną i materiałową, wkroczyli jedynie 8 km w głąb terytorium niemieckiego na odcinku frontu o szerokości 32 km, pomimo, że nie napotkali przy tym większego oporu wroga. Wkrótce potem, 12 września na posiedzeniu Rady Najwyższej Sprzymierzonych w Abbeville Francja i Wielka Brytania postanowiły, że nie udzielą Polsce realnej, wojskowej pomocy. Francuskie dywizje wycofały się więc za umocnienia Linii Maginota, podczas gdy przysłany na kontynent europejski Brytyjski Korpus Ekspedycyjny stał bezczynnie na granicy francusko-belgijskiej. Stan ten trwał aż do maja 1940 roku. W ten sposób wbrew przyjętym zobowiązaniom, a nawet deklaracjom składanym w pierwszych dniach wojny ani Francja, ani Wielka Brytania nie podjęły działań przeciwko III Rzeszy. Tym samym nie wiązały one sił zbrojnych agresora, któremu pozostawiono wolną rękę do działania na wschodzie. Wojska polskie podczas Bitwy nad Bzurą Tymczasem sytuacja militarna Polski pogarszała się z godziny na godzinę, a Naczelne Dowództwo nie panowało już nad sytuacją. Już około 10 września przesuwając się coraz bliżej granicy rumuńskiej, naczelne władze cywilne oraz wojskowe rozważały przekroczenie granicy polsko-rumuńskiej. 14 września prezydent Mościcki i członkowie rządu znajdowali się już w przygranicznej miejscowości Kuty, w dniu następnym Naczelny Wódz Rydz-Śmigły znalazł się w Kołomyi. Za prezydentem, rządem i naczelnym wodzem podążały drogą na Zaleszczyki w kierunku granicy polsko-rumuńskiej długie kolumny samochodów wiozących wyższych urzędników, oficerów sztabowych oraz ich rodziny. W międzyczasie 13 września wojska niemieckie zajęły miasto Zamość, 14 września Przemyśl, sforsowały rzekę San i podeszły pod Lwów. 16 września nacierający z północy korpus pancerny Guderiana dotarł do Brześcia. Armie niemieckie zamknęły pierścień okrążenia nad rzeką Bug otaczając zgrupowanie polskich jednostek wojskowych, z których uformowano Front Północny oraz Front Środkowy. Najprościej mówiąc wojska niemieckie posunęły się daleko na wschód, osiągając linię rzek Bugu oraz Sanu, w wielu miejscach ją przekraczając. Mapa przedstawiająca przebieg wojny obronnej Polski w 1939 roku W tym czasie rząd radziecki widząc błyskawiczne postępy militarne Armii Niemieckich w Polsce podjął decyzję o wkroczeniu sił zbrojnych ZSRR na wschodnie tereny polskiego państwa. 17 września 1939 roku o godzinie ambasadorowi polskiemu w Moskwie, Wacławowi Grzybowskiemu przedstawiciel rządu radzieckiego Władimir Potiomkin usiłował wręczyć notę, w której powołując się na rozwój wydarzeń rząd ZSRR stwierdzał, że doszło do rozpadu państwa polskiego, a rząd polski stracił kontrolę nad wydarzeniami. Tym samym dodawano, że przestały obowiązywać układy zawarte pomiędzy Związkiem Radzieckim (ZSRR) a Rzeczpospolitą Polską z 1932 roku, które miały obowiązywać do 1945 roku. ZSRR nie może więc dopuścić, stwierdzano w tejże nocie, aby tereny nie zajęte przez Niemców, a leżące w pobliżu jego granic, stały się obszarem działań wojskowych mogących zagrażać bezpieczeństwu państwa radzieckiego. Rząd ZSRR wydał więc Armii Czerwonej rozkaz wkroczenia do wschodnich terenów Polski "i wzięcia pod ochronę życia i mienia mieszkańców Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy". Ambasador Polski odmówił przyjęcia noty. Wczesnym rankiem 17 września wojska radzieckie wkroczyły na wschodnie tereny państwa polskiego. W polskim Naczelnym Dowództwie panowało całkowite zaskoczenie i zamieszanie. Przez wiele godzin nie wypracowano stanowiska wobec wkraczających oddziałów radzieckich. Armia Czerwona toczyła ograniczone walki z Korpusem Ochrony Pogranicza, który jako jedyny stawiał opór. Ciężkie walki oddziały Wojska Polskiego i ochotnicy stoczyli jedynie w obronie Grodna. Brak publicznego formalnego ogłoszenia przez Prezydenta i rząd RP faktu istnienia stanu wojny pomiędzy Związkiem Radzieckim, a Polską oraz brak jednoznacznego rozkazu Naczelnego Wodza stawiania oporu doprowadził do dezorientacji wśród dowódców i żołnierzy. Wiele mniejszych oddziałów Wojska Polskiego nie podjęło walki, składając broń przed Armią Czerwoną. Licznych wziętych do niewoli żołnierzy polskich zwalniano do domów, w przeciwieństwie do oficerów i podoficerów, których zatrzymano w obozach jenieckich. W nocy tego samego dnia rząd polski znajdował się już na terytorium Rumunii. Wbrew porozumieniu polsko-rumuńskiemu o swobodnym prawie przejazdu, pod naciskiem niemieckim i przy porozumieniu Rumunów z rządem francuskim, rząd polski został bez uprzedzenia internowany. Kampania wrześniowa dobiegła końca. 22 września po ciężkich walkach, nie widząc dalszych szans na obronę, a zarazem nie chcąc kapitulować przed Niemcami dowództwo polskie przekazało miasto Lwów Armii Czerwonej. 28 września po heroicznej obronie skapitulowała stolica - Warszawa. 2 października skapitulował ostatni bastion polskiego oporu na wybrzeżu - Hel, którego bohaterska załoga przed pójściem do niemieckiej niewoli zniszczyła broń. 6 października zakończyła się trwająca 4 dni ostatnia batalia kampanii wrześniowej − bitwa pod Kockiem. W tym dniu umilkły ostatnie strzały wojny obronnej narodu polskiego. Polska została podbita i przegrała, ale jej stanowcza walka zakończyła bezkrwawe pasmo podbojów Hitlera w Europie. Tereny na zachód od rzek Pisy, Narwi, Bugu i Sanu znalazły się pod okupacją III Rzeszy, natomiast tereny leżące za tymi rzekami zostały przyłączone do ZSRR. Inwazja na Skandynawię Aby zabezpieczyć dostawy szwedzkich rud żelaza, niezbędnych niemieckiemu przemysłowi wojennemu i uprzedzić spodziewane zajęcie norweskich portów przez aliantów, 9 kwietnia 1940 roku III Rzesza zaatakowała Danię i Norwegię. Dania nie była w stanie stawiać jakiegokolwiek oporu i podporządkowała się Niemcom, broniła się natomiast Norwegia. Pomimo utraty najważniejszych miast słaba 50-tysięczna armia norweska stworzyła ogniska oporu w głębi kraju. Po zaciętych walkach z udziałem polskiej Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich został opanowany też Narwik. Sukces ten nie miał jednak już większego znaczenia w obliczu ataku III Rzeszy na Francję i kraje Beneluksu. W rezultacie w czerwcu alianci wycofali się. Norweskie porty i lotniska stały się odtąd dla Niemców dogodnymi bazami do ataków na Wielką Brytanię i północny Atlantyk. Dania i Norwegia pozostały pod okupacją do ostatnich dni wojny. niemieckie czołgi w stolicy Norwegii, Oslo W czerwcu 1940 roku Związek Radziecki zaanektował Litwę, Łotwę oraz Estonię przyłączając je jako Socjalistyczne Republiki Radzieckie do ZSRR. Józef Stalin próbował rozciągnąć swoją strefę wpływów także na Finlandię. Odmiennie niż republiki bałtyckie, odmówiła ona jednak przyjęcia warunków ZSRR dotyczących baz wojskowych i korekty granicy. W rezultacie została zaatakowana − od 30 listopada 1939 do 13 marca 1940 roku toczyła się tzw. wojna zimowa. Mimo że siły fińskie były zdecydowanie słabsze liczebnie od radzieckich, zdołały zadać im ciężkie straty i obronić granice swego kraju. Kampania francuska 10 maja 1940 roku III Rzesza zaatakowała Holandię, Belgię oraz Luksemburg. Opanowanie przez spadochroniarzy mostów i lotnisk holenderskich pozwoliło armii niemieckiej na zajęcie tego kraju w ciągu sześciu dni. 12 maja Niemcy przerwali front francuski w rejonie Sedanu i ruszyli na zachód, następnego dnia dotarli do kanału La Manche. Lewe skrzydło wojsk alianckich zostało odcięte. 28 maja armia belgijska skapitulowała. Od 26 maja do 4 czerwca w rejonie Dunkierki odbywała się ewakuacja wojsk brytyjskich ("Operacja dynamo"). Plaże pozostawiono wypełnione sprzętem, ale ludzi zdołano wywieźć na Wyspy Brytyjskie. 10 czerwca Włochy wypowiedziały wojnę Francji, co jednak nie mogło już mieć większego wpływu na losy wojny. W cztery dni później Niemcy wkroczyli do Paryża. 22 czerwca pod Compiègne, w tej samej salonce kolejowej, w której podpisano rozejm kończący I wojnę światową, Francuzi sygnowali zawieszenie broni. Północna Francja wraz z Paryżem dostała się pod okupację niemiecką, Alzację i Lotaryngię przyłączono do III Rzeszy, południowa zaś część kraju stała się kolaborującym z Niemcami Państwem Francuskim ze 100 tys. armią i rządem Petaina-Lavala ulokowanym w słynnym kurorcie Vichy. Państwo to istniało do 1942 roku, kiedy całe jego terytorium zaanektowane zostało przez Niemców w związku z wydarzeniami w Afryce Północnej. Bitwa o Anglię 8 sierpnia 1940 roku atakiem niemieckiego Luftwaffe na lotniska Królewskich Sił Powietrznych (RAF) rozpoczęła się powietrzna bitwa o Anglię, trwająca do 31 października. Celem Niemców było osiągnięcie dominacji w powietrzu oraz osłabienie potencjału militarnego wroga, co miało być wstępem do morskiej inwazji III Rzeszy na Wyspy Brytyjskie. Oprócz ataków na cele czysto wojskowe, Luftwaffe podjęła także szeroko zakrojoną kampanię nalotów wymierzonych przeciwko ludności cywilnej, mających złamać morale brytyjskiego społeczeństwa. Wskutek dobrze zorganizowanej brytyjskiej obrony ( skuteczne wykorzystanie sieci stacji radarowych), bitwa zakończyła się jednak porażką Niemiec. Udział w tym mieli Polacy − spośród wszystkich pilotów myśliwskich, broniących angielskiego nieba, 5% pochodziło z Polski. Przypisuje się im 11% wszystkich zestrzeleń samolotów wroga. Oprócz działań powietrznych Niemcy rozwinęli ofensywę morską przy pomocy okrętów podwodnych, pragnąc odciąć Wielką Brytanię od dostaw żywności i materiałów wojennych z kolonii i USA. Bitwa o Atlantyk przybrała na sile. Angielskie samoloty myśliwskie Hawker Huragan podczas lotu bojowego w bitwie o Anglię Kampania bałkańska 28 października 1940 roku Królestwo Italii zaatakowało Grecję. Wojska włoskie zostały jednak szybko powstrzymane i odrzucone, a w grudniu oddziały greckie wkroczyły do południowej Albanii. Szerokiego poparcia Grekom udzielili Brytyjczycy, wysyłając swoje siły ekspedycyjne. Obecność Brytyjczyków w Grecji i niepomyślny rozwój sytuacji politycznej w Jugosławii doprowadził do niemieckiej inwazji na oba te kraje (6 kwietnia 1941 roku). Oprócz Italii do ataku przyłączyły się również Węgry i Bułgaria. Już 12 kwietnia Niemcy wkroczyli do Belgradu, a do 30 kwietnia opanowali lądową część terytorium Grecji. Brytyjczycy wraz z resztkami greckiej armii wycofali się na Kretę. 20 maja na wyspie wylądowały niemieckie oddziały powietrzno-desantowe i pomimo ciężkich strat zdobyły ją (ostatnie oddziały brytyjskie zostały ewakuowane 31 maja). Grecja znalazła się pod niemiecko-włosko-bułgarską okupacją. Inwazja na ZSRR W dniu 22 czerwca 1941 roku III Rzesza Niemiecka wypowiedziała wojnę i dokonała zbrojnej agresji na Związek Radziecki (ZSRR), co otworzyło po raz pierwszy od października 1939 roku front wschodni II wojny światowej. Historiografia radziecka, a następnie rosyjska określa wojnę niemiecko-radziecką (1941-1945) nazwą Wielką Wojnę Ojczyźnianą, jako, że był to najważniejszy okres II wojny światowej, który zakończył się wyzwoleniem Europy i zakończeniem wojny. W działaniach wojennych sojusznikami III Rzeszy były Rumunia, Finlandia, Węgry, Italia oraz oddziały ochotników z Belgii, Holandii, Francji i Hiszpanii. W pierwszych miesiącach wojny Armia Czerwona ponosiła olbrzymie straty w ludziach i sprzęcie, a wojska niemieckie zajęły rozległe obszary Ukrainy, Białorusi i republik nadbałtyckich, docierając jesienią 1941 roku na przedpola Leningradu, Kijowa i Moskwy, gdzie natarcie nieprzyjaciela zostało zatrzymane. Udział ZSRR w wojnie z III Rzeszą pozwolił na utworzenie szerokiej wojennej koalicji antyfaszystowskiej. Nie zmieniając swojego negatywnego stanowiska wobec komunizmu, premier rządu brytyjskiego Winston Churchill natychmiast po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej zapowiedział nawiązanie bliższej współpracy z ZSRR. W dniu 8 września 1941 roku wojska niemieckie otoczyły od południa miasto Leningrad zajmując Szlisseburg i wychodząc na południowy brzeg jeziora Ładoga. Od tego dnia Leningrad (obec. Sankt Petersburg) znalazł się pierścieniu blokady otoczony przez wroga (na południu przez wojska niemieckie, na północy przez wojska fińskie). Przerwanie blokady miasta trwającej 28 miesięcy nastąpiło 27 stycznia 1944 roku. Przez ten okres okrążony, głodzony i ostrzeliwany przez wojska niemieckie Leningrad stracił swej 1/3 ludności, z głodu zmarło około 700 000 ludzi, w tym także Polacy. "Kraj - matka wzywa!" - plakat radziecki z 1941 roku wzywający do wstępowania do wojska w obronie ojczyzny Żołnierz radziecki broniący pozycji przed niemieckim natarciem W grudniu 1941 roku kontrofensywa radziecka pod Moskwą odrzuciła Niemców spod bram miasta. Ofensywa radziecka była kontynuowana na początku 1942 roku jednak zakończyła się niepowodzeniem (por: Kontrofensywy radzieckie 1941/1942). Umożliwiło to podjęcie ponownych działań ofensywnych przez wojska niemieckie, jednak ich taktyka wojny błyskawicznej po raz pierwszy w dziejach II wojny światowej uległa załamaniu. Wiosną 1942 roku Niemcy, uderzając na południu ZSRR w kierunku Wołgi i roponośnych terenów Kaukazu, doszli do miasta Stalingradu. Bitwa o Stalingrad skończyła się jednak klęską niemieckiej 6 Armii feldmarszałka Friedricha Paulusa, która otoczona w ruinach Stalingradu ostatecznie po długotrwałych i krwawych walkach poddała się 2 lutego 1943 roku. Bitwę przeżyło zaledwie 5% niemieckich żołnierzy, którzy trafili do obozów niemieckich. Obroną Stalingradu (obec. Wołgograd) kierował Wasilij Czujkow. Hitler, zły po przegranej, wydał rozkaz rozliczenia dowództwa za klęskę. Pragnąc odzyskać inicjatywę strategiczną na froncie wschodnim, w lipcu 1943 roku Niemcy przeszli do kontrataku w okolicach Kurska. Bitwa na łuku kurskim, pomimo początkowych sukcesów niemieckich, skończyła się przegraną atakujących i ostateczną utratą przez Niemcy inicjatywy strategicznej na froncie wschodnim. Powstanie odrodzonego Wojska Polskiego W maju 1943 roku na terenie ZSRR z inicjatywy Związku Patriotów Polskich (ZPP) w Sielcach nad Oką rozpoczęto formowanie 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Nowo tworzone siły zbrojne były wojskowo i politycznie podporządkowane ZSRR, natomiast nie uznawały zwierzchnictwa polskiego rządu emigracyjnego w Londynie. Pierwszą bitwą polskiego wojska na froncie wschodnim była bitwa pod Lenino 12–13 października 1943 roku. Następnie oddziały Wojska Polskiego wspólnie z sojuszniczą Armią Czerwoną walczyły z wojskami niemieckimi na Ukrainie, Białorusi, terytorium Polski, w Czechosłowacji oraz w Niemczech. Na przełomie 1943 i 1944 roku sformowano kolejne polskie jednostki w ZSRR, które utworzyły 1 Korpus Polskich Sił Zbrojnych rozwinięty 16 marca 1944 roku w 1 Armię Polską. Odrodzone Wojsko Polskie zostało formalnie powołane ustawą Krajowej Rady Narodowej (KRN) z 21 lipca 1944 roku o przejęciu zwierzchnictwa nad Armią Polską w ZSRR i o scaleniu Armii Ludowej i Armii Polskiej w ZSRR w jednolite Wojsko Polskie. Na mocy tej ustawy, KRN objęła zwierzchnią władzę nad Armią Polską w ZSRR oraz powołała do życia Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego. Od 20 sierpnia 1944 roku prowadzono mobilizację do Wojska Polskiego na wyzwolonych terenach Polski. Jednostki Wojska Polskiego uczestniczyły w bitwie pod Studziankami w sierpniu 1944 roku, w tym czasie też brały udział w walkach o przyczółek czerniakowski. Później brały udział w walkach o przełamanie niemieckich umocnień Wału Pomorskiego, w ramach których zdobywano w marcu 1945 roku silnie umocnioną twierdzę kołobrzeską. Przyłączenie się USA do aliantów Istotnym wydarzeniem, zmieniającym całkowicie układ sił, było przystąpienie do wojny po stronie koalicji antyhitlerowskiej Stanów Zjednoczonych Ameryki (USA) w następstwie japońskiego ataku na amerykańską bazę na Hawajach - Pearl Harbor w dniu 7 grudnia 1941, przeprowadzonego bez wypowiedzenia wojny. Oprócz podjęcia walk z flotą i wojskami japońskimi w Azji południowo-wschodniej i na Pacyfiku, USA, dysponujące ogromnym potencjałem przemysłowym, zaczęły wysyłać oddziały i sprzęt wojskowy do Wielkiej Brytanii oraz Afryki. Kampania apenińska Po pokonaniu sił niemiecko-włoskich w północnej Afryce, alianci dokonali inwazji na Sycylię 10 lipca 1943, a 3 września w południowych Włoszech i 9 września na obcasie włoskiego buta, wylądowała brytyjska 8 Armia dowodzona przez gen. Montgomery'ego, zaś w okolicach Salerno na południe od Rzymu wylądowała 5 Armia amerykańska gen. Marka Clarka. Całymi siłami alianckimi we Włoszech dowodził brytyjski gen. Alexander. Rząd marszałka Pietro Badoglio podpisał akt kapitulacji Włoch, a wkrótce wypowiedział wojnę Niemcom. Początkowo uwięziony dyktator Włoch Benito Mussolini uwolniony został przez niemieckich spadochroniarzy pod dowództwem Otto Skorzeny'ego i uciekł na północ kraju, gdzie ogłosił powstanie sprzymierzonej z Niemcami tzw. Włoskiej Republiki Socjalnej, zwanej Republiką Salo. Zaciekłe walki na tym froncie toczyły się na liniach obronnych: Gustawa i Gotów, aż do 4 maja 1945, kiedy Niemcy ogłosiły kapitulację tego frontu, jeszcze przed końcem wojny. Front zachodni 1944 - 1945 6 czerwca 1944 alianci dokonali wielkiej operacji desantowej we francuskiej Normandii, w ramach Operacji Overlord. Umocnienia Wału Atlantyckiego nie wytrzymały naporu wojsk inwazyjnych pod dowództwem generała Eisenhowera, wspieranych przez siły morskie, powietrzne oraz powietrzno-desantowe. 29 czerwca Amerykanie wyzwolili Cherbourg, a w połowie lipca wojska brytyjskie opanowały po krwawych bojach Caen. W sierpniu doszło do załamania się obrony Niemców w Normandii i okrążenia ich sił w kotle pod Falaise, z czym zbiegło się lądowanie aliantów na południu Francji. 19 sierpnia w Paryżu wybuchło powstanie, któremu przyszły z odsieczą czołgi gen. Leclerca. 25 sierpnia, po czteroletniej okupacji, miasto zostało wyzwolone. Trzy dni później padł garnizon Marsylii. Pierwszy tydzień września przyniósł również wyzwolenie Calais, Rouen, Lyonu oraz znacznej części Belgii z Antwerpią i Brukselą. 17 września rozpoczęła się aliancka Operacja Market Garden. Miała ona na celu uchwycenie mostów na wielkich przeszkodach wodnych w Holandii i otwarcie drogi do przemysłowego serca Niemiec, Zagłębia Ruhry, co zdaniem jej pomysłodawcy Bernarda Montgomery'ego dawało szansę zakończenia wojny przed końcem 1944 roku. Operacja zakończyła się jednak niepowodzeniem, o czym zadecydowała klęska brytyjskich spadochroniarzy pod Arnhem. Porażka ta oraz nadmiernie rozciągnięte linie zaopatrzeniowe aliantów spowodowały zastój na froncie aż do zimy. Dało to Niemcom czas na odbudowanie sił; w grudniu 1944 rozpoczęli oni kontrofensywę w Ardenach, która po początkowych sukcesach zakończyła się klęską, dzięki amerykańskiej obronie Bastogne i przerwaniu pierścienia okalającego miasto przez wojska gen. Pattona. Zachodni alianci wkroczyli na terytorium Niemiec i w marcu 1945 sforsowali Ren, dokonując wielkiego okrążenia wojsk niemieckich w Zagłębiu Ruhry. Następnie ich czołowe oddziały dotarły do Łaby, gdzie 25 kwietnia 1945 nastąpiło spotkanie z idącymi od wschodu wojskami radzieckimi. Front wschodni 1944 - 1945 6 stycznia 1944 roku Armia Czerwona przekroczyła dawną granicę Polski. 22 czerwca, w trzecią rocznicę inwazji Niemiec na ZSRR, rozpoczęła się ofensywa strategiczna na Białorusi, zakończona rozbiciem niemieckiej Grupy Armii Środek. Dzięki temu w lipcu wojska radzieckie sforsowały Bug i wyszły na linię Wisły. W dniu 21 lipca 1944 roku zostało wyzwolone miasto Lublin, dzień później 22 lipca ogłoszono w nim manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN), który został oficjalnie powołany przez Krajową Radę Narodową (KRN). W Manifeście PKWN wzywano do walki z okupantem niemieckim, ustanawiano KRN jako jedyne legalne źródło władzy w odrodzonej Polsce. Ważnym faktem proklamowania nowego socjalistycznego państwa było również międzynarodowe uznanie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (TRJN), którego podstawą był Rząd Tymczasowy RP w Lublinie. 1 sierpnia wybuchło powstanie warszawskie, zainicjowane przez Armię Krajową (AK) w celu opanowania stolicy Polski przed nadejściem Armii Czerwonej. Po 63 dniach walki powstanie upadło. Żołnierz 1 Armii Wojska Polskiego oraz żołnierze Armii Czerwonej w wyzwolonej 17 stycznia 1945 roku Warszawie Defilada 1 Armii Wojska Polskiego w wyzwolonej Warszawie 19 stycznia 1945 roku We wrześniu wyczerpana wojną Finlandia poprosiła ZSRR o podpisanie rozejmu i wkrótce potem podjęła działania zbrojne przeciwko swym niedawnym sojusznikom, Niemcom. W październiku Związek Radziecki po raz pierwszy od wybuchu wojny przekroczył przedwojenną granicę III Rzeszy (w Prusach Wschodnich). 12 stycznia 1945 roku ruszyła kolejna wielka ofensywa radziecka, która odrzuciła Niemców od Wisły aż do Wału Pomorskiego, Odry i Nysy Łużyckiej. Dzięki tejże ofensywie już 17 stycznia 1945 roku została wyzwolona przedwojenna stolica Polski Warszawa, a dwa dni później 19 stycznia miasto Łódź. 26 stycznia żołnierze Armii Czerwonej wyzwolili obóz koncentracyjny Auschwitz, gdzie w czasie wojny zamordowano 1 200 000 więźniów, w walkach o wyzwolenie obozu poległo ponad 320 żołnierzy radzieckich, wyzwolenia doczekało 7 000 więźniów. 27 stycznia zostały wyzwolone miasto Katowice oraz Oświęcim. W dniu 1 lutego władze centralne przeniosły się z Lublina do Warszawy. Na południu fronty radzieckie po zajęciu Rumunii (jej rząd oraz rząd bułgarski przeszły na stronę aliantów) wkroczyły na terytorium Węgier oraz Jugosławii. W październiku 1944 roku został wyzwolony Belgrad, a w lutym 1945 roku po długotrwałych walkach padł Budapeszt. W marcu 1945 roku Niemcy podjęli nieudaną ofensywę strategiczną nad Balatonem, swoją ostatnią w tej wojnie. Miesiąc później Armia Czerwona wkroczyła do stolicy Austrii Wiednia. Propaganda niemiecka zapowiadała użycie nowych rodzajów broni odwetowej, tzw. Wunderwaffe, lecz losów wojny nie było już w stanie nic zmienić. Kapitulacja Niemiec Ulica w Berlinie Przełamanie Wału Pomorskiego w ramach operacji pomorskiej i przekroczenie Odry przez armie radzieckie oraz 1 i 2 Armię Wojska Polskiego dało początek operacji berlińskiej, która zakończyła się 2 maja 1945 kapitulacją załogi miasta. Wcześniej, 30 kwietnia Adolf Hitler popełnił samobójstwo. Na mocy jego testamentu władza nad państwem i siłami zbrojnymi przeszła w ręce admirała Karla Dönitza, który powołał we Flensburgu ostatni rząd III Rzeszy. 8 maja Niemcy w jednym ze szkolnych budynków w Reims we Francji skapitulowali na froncie zachodnim przed przedstawicielami armii USA i Wspólnoty Brytyjskiej. Dzień później 9 maja w Berlinie podpisali również akt kapitulacji w obecności delegacji radzieckiej. Tym samym II wojna światowa w Europie oficjalnie dobiegła końca, choć na niektórych obszarach działania zbrojne trwały jeszcze przez jakiś czas (dopiero 11 maja poddała się na terenie Czech Grupa Armii Środek, jako ostatni niemiecki związek operacyjny, do 15 maja toczyły się walki na froncie jugosłowiańskim). Afryka: Walki w północnej Afryce rozpoczęły się w chwili przystąpienia Królestwa Italii do wojny po stronie Niemiec. 13 września 1940 roku armia włoska pod dowództwem marszałka Rodolfo Grazianiego, atakując z Libii, wtargnęła do Królestwa Egiptu i zdobyła Sidi Barrani. Mimo zdecydowanej przewagi liczebnej zatrzymała się tam i zaczęła się umacniać, czekając na zaopatrzenie. Brytyjczycy, dowodzeni przez generała Archibalda Wavella, wycofali się do Marsa Matruh. 9 grudnia ruszyła brytyjska kontrofensywa. Włosi zostali wyparci z Egiptu i utracili Cyrenajkę z Bardią i Tobrukiem. 19 stycznia 1941 roku ruszyła ofensywa Brytyjczyków przeciwko wojskom włoskim we Wschodniej Afryce. Brytyjczycy zaatakowali z trzech stron kierując się na stolicę Etiopii – Addis Abebę. 26 marca po 7-tygodniowym oblężeniu upadła twierdza górska Keren. Brytyjskie oddziały desantowe odbiły stolicę Somalii Brytyjskiej – Berberę. Główny atak brytyjski wyszedł z Kenii i po 53 dniach stałego marszu i walk wojska tego frontu wyzwoliły Addis Abebę. W II poł. maja 1941 roku cała Etiopia, Erytrea i Somalia były wolne od okupantów włoskich. Niemieckie wsparcie dla Italii 9 stycznia 1941 roku Niemcy podjęli decyzję o wsparciu włoskich działań wojennych w Afryce. W lutym do Libii dotarły pierwsze jednostki Niemieckiego Korpusu Afrykańskiego pod dowództwem generała Erwina Rommla. 31 marca ruszyło natarcie wojsk niemiecko-włoskich, przy czym główne uderzenie wyszło od strony pustyni. Rozcięta na dwie części armia brytyjska wycofała się aż nad granicę libijsko-egipską, pozostawiając jedynie załogę w oblężonym Tobruku. 25 sierpnia broniących się w Tobruku Australijczyków wsparła polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich. 18 listopada ruszyła brytyjska ofensywa, która po ciężkich walkach zlikwidowała oblężenie Tobruku i wyparła wojska Osi z Cyrenajki. 21 stycznia 1942 roku siły niemiecko-włoskie rozpoczęły kontratak, odzyskując utracone terytorium libijskie i zdobywając twierdzę Tobruk, a następnie wkroczyły w głąb Egiptu docierając pod Al-Alamajn. Ciężkie walki pod Al-Alamajn trwały od 31 sierpnia do 4 listopada i zakończyły się porażką wojsk świeżo mianowanego feldmarszałka Rommla. 7 listopada siły angielsko-amerykańskie w ramach Operacji Torch wylądowały w Maroku i Algierii. Niemcy i Włosi wycofali się do Tunezji, gdzie podjęli próbę kontrofensywy na Linii Mareth, a wobec jej niepowodzenia skapitulowali 12 maja 1943 roku. Azja i Oceania: Wojna na Pacyfiku rozpoczęła się 7 grudnia 1941 roku atakiem japońskich sił powietrznych na bazę amerykańskiej floty w Pearl Harbor. Japończycy zadali duże straty amerykańskiej Flocie Pacyfiku. Dowódcą armii japońskich był Isoroku Yamamoto. Następnie kierując atak na południe, 8 grudnia Japończycy wylądowali na Filipinach, gdzie stawiały im długotrwały opór siły amerykańsko-filipińskie pod dowództwem generała Douglasa MacArthura. Opór obrońców został ostatecznie złamany po zdobyciu twierdzy na wyspie Corregidor 5 maja 1942. Również 8 grudnia 1941 siły japońskie zaatakowały Malaje i 15 lutego 1942, po ofensywie lądowej zdobyły największą na Dalekim Wschodzie bazę brytyjskiej marynarki wojennej i zarazem twierdzę lądową – Singapur. Uwaga Japończyków skierowała się na wyspę Borneo oraz Indie Holenderskie, które zaatakowali w styczniu 1942. Desanty morskie i powietrzne opanowały roponośne obszary Borneo i Sumatry, a broniąca wysp flota aliancka poniosła porażkę w bitwie na Morzu Jawajskim. 9 marca naczelny dowódca wojsk holenderskich podpisał kapitulację Jawy. Indie Holenderskie znalazły się w rękach Japończyków. W celu wzmocnienia morale, amerykańskie bombowce North American B-25 Mitchell startujące z lotniskowca dokonały 18 kwietnia 1942 roku pierwszego nalotu na japońską stolicę Tokio, który przeszedł do historii pod nazwą Rajd Doolittle'a. Lądowa ofensywa Japończyków w Birmie doprowadziła do zajęcia tego kraju w czerwcu 1942 roku i odrzucenia Brytyjczyków do Indii. Chcąc przeszkodzić w usadowieniu się Japończyków na Nowej Gwinei i na Wyspach Salomona, Amerykanie stoczyli bitwę powietrzno-morską na Morzu Koralowym, powstrzymując japoński marsz w kierunku Australii. Zwycięska dla Amerykanów lotniczo-morska bitwa o Midway stoczona między 3 a 6 czerwca 1942 stała się punktem zwrotnym w wojnie na Pacyfiku – Japończycy utracili inicjatywę strategiczną. Na południu Pacyfiku wielomiesięczne zmagania na Guadalcanal w archipelagu Wysp Salomona powstrzymały kolejną japońską próbę marszu w kierunku Australii. W 1943 Amerykanie odzyskali archipelag Wysp Salomona, część zajętych wcześniej przez Japończyków terytoriów Nowej Gwinei i Wyspy Gilberta. 1 lutego 1944 Amerykanie wylądowali na Archipelagu Marshalla, 15 czerwca na Marianach. Grzyb atomowy nad Nagasaki 19-20 czerwca 1944 miała miejsce wielka lotniczo-morska bitwa na Morzu Filipińskim, zakończona amerykańskim zwycięstwem. 20 lipca Amerykanie wylądowali na Guam, a 20 października na wyspie Leyte na Filipinach, gdzie między 23 a 26 października doszło do wielkiej bitwy morskiej zwanej bitwą o Zatokę Leyte stoczonej między Flotą USA, a Cesarską Marynarką, usiłującą zniszczyć przyczółek sformowany przez lądujące w zatoce wojska amerykańskie. W czasie tej bitwy Japończycy pierwszy raz użyli samobójczych oddziałów lotniczych – kamikaze. 19 maja 1945 ustał opór japoński na Filipinach, w czerwcu Amerykanie zdobyli Okinawę. Naloty dywanowe amerykańskich latających fortec zniszczyły Tokio i inne miasta japońskie. 8 sierpnia Związek Radziecki (ZSRR) wypowiedział wojnę Japonii, radzieckie dywizje wkroczyły do Mandżurii, rozbijając szybko japońską Armię Kwantuńską. W dniach 6 i 9 sierpnia Amerykanie zrzucili bomby atomowe na Hiroshimę i Nagasaki, co walnie przyczyniło się do złamania ducha oporu i do podpisania aktu bezwarunkowej kapitulacji Japonii 2 września 1945 (1 września czasu środkowoeuropejskiego). Skutki: Straty w ludności Ofiary II Wojny Światowej II wojna światowa miała tragiczne skutki dla obywateli państw biorących udział w wojnie. Straty wśród ludności cywilnej wyniosły łącznie prawie 33 miliony ludzi. Wojna (zarówno bezpośrednie działania wojenne, jak i nie mające uzasadnienia militarnego alianckie naloty dywanowe czy zaplanowane akcje pacyfikacyjne ze strony Niemców) doprowadziła do dużego zniszczenia w miastach, głównie tych o dużym znaczeniu strategicznym – takich jak Warszawa, Stalingrad, Cherbourg, Drezno, Tokio czy Berlin, a także tragicznych dla Japończyków wybuchów dwóch bomb atomowych (w Hiroszimie i Nagasaki), wskutek czego bezpośrednio zginęło nie mniej niż 150 tys. osób, a kilkadziesiąt tysięcy zostało ciężko rannych (co doprowadziło znaczną ich część do szybkiej śmierci), a dalsze zgony nastąpiły wskutek promieniowania. Znana jest także zbrodnicza działalność hitlerowców zakładających obozy koncentracyjne, będące narzędziem ludobójstwa podbitych narodów. Podział Europy Wskutek wojny z powodu zniszczeń i strat materialnych pozycję na arenie międzynarodowej straciły Wielka Brytania, Japonia, Niemcy i Francja. Od teraz los Europy zależał w głównej mierze od USA i ZSRR. Po konferencji w Jałcie w lutym 1945 roku nastąpił polityczny podział Europy na blok zachodni i blok wschodni (początek zimnej wojny). Na zebraniu Wielkiej Trójki potwierdzającym spotkanie w Teheranie ustalono, że terytoria, zdobyte przez Armię Czerwoną znajdą się w strefie wpływów ZSRR, a te wyzwolone przez aliantów zachodnich – w strefie wpływów państw zachodnich. W ten sposób Polska i pozostałe kraje Europy środkowo-wschodniej stały się zależne od ZSRR, natomiast Grecja, Italia, Francja i Benelux, a po kilku latach także cała Austria – w bloku zachodnim. Jugosławia i Albania opanowane po wycofaniu się Niemców i Włochów przez armię partyzantów Josipa Broz Tito pozostały po wojnie od ZSRR zasadniczo niezależne, choć oba te kraje poszły w następnych latach drogą budowy socjalizmu. Początek ONZ Alianci podjęli działania mające na celu zapobiec powstawaniu konfliktów na arenie międzynarodowej. Powołana została (w miejsce Ligi Narodów) Organizacja Narodów Zjednoczonych mająca przeciwstawiać się przejawom łamania praw człowieka. Państwa należące do ONZ zobowiązały się nie dopuszczać do władzy partii o poglądach neonazistowskich, a nawet je delegalizować. Zakazano propagowania symboli swastyki. Zajęto się także sprawą okaleczonego przez holokaust narodu żydowskiego, co doprowadziło do stworzenia państwa Izrael, na terytorium Palestyny. Dalsze ustalenia Niemcy i Austria zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne: brytyjską, francuską, amerykańską (gdzie w 1946 w Norymberdze odbyły się procesy norymberskie skazujące zbrodniarzy wojennych) i radziecką. Według takiej samej zasady podzielono Berlin i Wiedeń. USA dodatkowo przejęły kontrolę nad miastami Bremą i Bremerhaven w strefie brytyjskiej. Włoska Republika Socjalna została rozwiązana. Nowe władze tymczasowe Włoch zgodziły się na przekazanie włoskiej części Dalmacji Jugosławii oraz Dodekanezu Grecji. Anektowana wcześniej Albania stała się ponownie niepodległym państwem. Znacznie zmieniono granice państw w radzieckiej strefie wpływów. Zachodnia granica Polski miała przebiegać wzdłuż biegu rzek Odry i Nysy Łużyckiej, południowa naturalnymi granicami w Sudetach i dalej na wschód według stanu z 1938, wschodnia rzeką Bug i wzdłuż tzw. linii Curzona oraz północna na północnych Mazurach. Polacy zyskali także miasto Gdańsk kontrolowane przed wojną przez Ligę Narodów. Czechosłowacja, ponownie niepodległa, odzyskała Ruś Zakarpacką od Węgier, ale odstąpiła ją ZSRR. Węgry utraciły również Siedmiogród na rzecz Rumunii. Ta zaś utraciła Besarabię na rzecz ZSRR. Na Bułgarię wielkie mocarstwa nałożyły sankcje gospodarcze za przyłączenie Dobrudży kosztem Rumunii w 1940 roku i odcięcie jej dostępu do morza. Na Dalekim Wschodzie Japonia, okupowana przez USA do 1952 roku, straciła, oprócz zdobytych od Amerykanów archipelagów, wszystkie swoje zamorskie terytoria, począwszy od Tajwanu, Hajnanu, Mandżurii i wschodnich Chin na rzecz Republiki Chińskiej, Sachalinu i Kuryli na rzecz ZSRR, Azję Południowo-Wschodnią na rzecz Wielkiej Brytanii i Francji, kończąc na stracie Korei. Cesarz Hirohito musiał zrzec się statutu boga, w 1946 roku uchwalono konstytucję zmieniającą diametralnie ustrój kraju. Zbrodniarze wojenni zostali skazani w Międzynarodowym Trybunale Wojskowym dla Dalekiego Wschodu w Tokio w 1948 roku. Wojna stworzyła sprzyjające warunki do uzyskania niepodległości przez Wietnam (1945), Filipiny (1946) oraz Birmę (1948). W Afryce Północnej Libia i Somalia, dawne posiadłości włoskie, dostały się pod okupację aliantów zachodnich (w 1951 roku Libia ogłosiła niepodległość, a w 1950 roku Somalia znalazła się pod władzą ONZ). W 1941 roku niepodległość odzyskała Abisynia (od 1936 włoska). Na Bliskim Wschodzie okazję do ogłoszenia niezależności zyskała Syria (1946). Postęp w technologii militarnej Podczas II Wojny Światowej szybki rozwój zanotowało wyposażenie żołnierza. Począwszy od pistoletów maszynowych (MP 40 oraz PPSz 41), a skończywszy na karabinach StG 44 i Mosin-Nagant, które powstały w trakcie wojny. W czasie konfliktu swoje początki miały także stacje radiolokacyjne, samoloty z napędem odrzutowym, pociski rakietowe, pierwsze samobieżne wyrzutnie pocisków rakietowych (radzieckie legendarne BM-13 Katiusza, niemieckie Panzerwerfer 42) oraz bomby atomowe.

bronie niemieckie z 2 wojny światowej